ناباروری
توسط مدیر سامانه دذ ۱۸ مهر, ۱۳۹۱ دذ ۰۸:۵۴ قبل از ظهر | دسته‌بندی شده در آشنایی با بیماری ها | با ۰ دیدگاه

ناباروری چیست؟

ناباروری قطعی، یا سترونی، بدون هیچ‏گونه امکان باروری طبیعی خیلی نادرست، این امر فقط در صورتی رخ می‏دهد، که برای مثال، مرد اسپرم تولید نکند، زن دچار یائسگی زودرس شده باشد و هیچ تخمکی در تخمدان او باقی نمانده باشد. یا هر دو لولۀ فالوپ زن مسدود شده باشد (که مانع از رسیدن اسپرم‏ها به تخمک او می‏شود). این مشکلات را اغلب می‏توان با درمان‏های ناباروری برطرف کرد.

با این حال، اکثر مشکلات ناباروری، در واقع ناباروری پایین، یا کم‏باروری هستند، یعنی زوج مدت زمانی را برای باردار شدن تلاش می‏کنند و موفق نمی‏شوند. این “مدت زمان” چه قدر است؟ این امر به چندین عامل، به خصوص سن زن و این امر بستگی دارد که آیا عوامل دیگری هستند که به مشکلی در باروری مشکوک بیانجامند.

معلمان و والدین خیرخواه به اکثر ما در نوجوانی گفته‏اند که، باردار شدن بسیار آسان است مگر این که ما از نوع قابل اعتمادی ضدبارداری استفاده کنیم. در واقع، در مقایسه با سایر گونه‏های جانوری، انسان نسبتاً باروری طبیعی ضعیفی دارد. در زوج‏های جوان بارور، بالاترین شانس لقاح در هر چرخۀ ماهانه، هنگامی که آن‏ها برای اولین بار شروع به تلاش می‏کنند، فقط سی و سه درصد (یک به سه)، یا آوردن یک شیش از دو تاس است.

برای اکثر زوج‏ها، احتمال باروری کمتر از این، حدود یک به پنج یا شش در هر ماه است، که تقریباً معادل شش آوردن با یک تاس است. در زوج‏هایی که بارور هستند، ۵۰ درصد تا سه ماه، ۷۵ درصد تا شش ماه و ۹۰ درصد تا دوازده ماه باردار می‏شوند. بعد از دو سال، این رقم فقط کمی بالاتر به ۹۵ درصد می‏رسد.

به طور معمول، اگر در طول یک سال تلاش موفق نشدید، و بعد از دو سال قطعاً، باید با پزشک مشورت کنید. با این حال، این امر بدون به حساب آوردن سن زن است. باروری طبیعی یک زن از اواخر دهۀ بیست، در ابتدا به آرامی، بعد از ۳۵ سالگی سریع‏تر و بعد از چهل سالگی خیلی با سرعت کاهش می‏یابد. این امر اساساً نتیجۀ کاهش کیفیت تخمک‏های باقی‏مانده در تخمدان‏ها است.

نه تنها شانس زن برای رسیدن به بارداری با افزایش سن کاهش می‏یابد، بلکه اگر باردار شود هم خطر سقط افزایش می‏یابد. این امر احتمالاً بیش‏تر به کیفیت تخمک‏ها و رویان حاصل از آن مربوط است تا هرگونه مشکل در دیواره رحم. به علاوه، خطر باردار شدن کودکی مبتلا به ناهنجاری‏های کروموزومی (مانند سندروم داون) بعد از رسیدن زن به سن ۳۵ سالگی به طور فزاینده‏ای افزایش می‏یابد. بنابراین، اگر زن بالای ۳۵ دارد و اگر زوج‏ها در طول یک سال باردار نشدند، باید از مشاورۀ تخصصی استفاده کنند. اگر زن به سن ۴۰ سالگی برسد، بعد از شش ماه باید به پزشک مراجعه کند.

دلایل بسیار دیگری برای مراجعه زوج‏ها به پزشک، حتی زودتر از این زمان وجود دارد. برای مرد، این امر ممکن است عفونت قدیمی بیضه‏ها باشد (التهاب بیضه) یا جراحی ( شاید برای اصلاح نقص پایین آمدن مناسب بیضه‏ها به درون اسکروتوم در کودکی) باشد. برای زن، این امر ممکن است پریودهای نامنظم یا نامعمول، عفونت قبلی لگن، جراحی شکمی (احتمالاً برای برداشتن کیست تخمدان) یا آپاندیسیت شدید باشد. برای اطلاعات بیش‏تر، به فصل “چرا نمی‏توانیم باردار شویم؟” مراجعه کنید.

مراجعه به پزشک

بعضی زوج‏ها، در مراجعه به پزشک کوتاهی می‏کنند چون برایشان دشوار است که قبول کنند ممکن است مشکلی داشته باشند یا چون نگران هستند که ممکن است پرسش‏هایی در مورد مسائل خصوصی و شخصی زندگی آن‏ها پرسیده شوند. پزشک خانواده شما و کادر درمانگاه ناباروری از این احساسات آگاه هستند. آن‏ها با اضطراب‏ها و ترس‏های این بررسی‏ها، مشکلاتی که ممکن است یافت شوند و انتخاب‏های درمانی، آشنا هستند. اطلاعاتی که آن‏ها به شما می‏دهند شما را قادر می‏سازند تصمیم بگیرید که آیا می‏خواهید و چگونه می‏خواهید جلو بروید. تأخیر در مراجعه به پزشک ممکن است انتخاب‏های درمانی موجود یا احتمال موفقیت آن‏ها را محدود کند.

حتی اگر به دلیل نازایی به پزشک مراجعه کنید، لزوماً به درمان برای بهبود شانس بارداری نیاز نخواهید داشت. بعضی زوج‏ها متوجه می‏شوند هنگامی که در انتظار نوبت درمانگاه بوده‏اند یا در طول دوره‏ی آزمایش‏های خون یا سایر معاینات باردار شده‏اند. بسیاری دیگر متوجه می‏شوند که نتایج آزمایش‏های مختلف طبیعی بوده‏اند. اگر زمان نسبتاً کوتاهی است که برای باردار شدن تلاش می‏کنید، ممکن است فقط به شما اطمینان بدهند که احتمال بارداری شما بالا است، و ممکن است از شما بخواهند در صورتی که بعد از چند ماه دیگر موفق نشدید برای معاینات مجدد وقت بگیرید. به علاوه، بعضی معاینات، مانند آن‏هایی که باز بودن لوله‏های فالوپ را بررسی می‏کنند، ممکن است باروری را موقتاً بهبود بخشند.

ممکن است نگران باشید که همۀ آنچه به شما پیشنهاد می‏شود درمان‏های ناباروری با تکنولوژی پیشرفته و گرانی، مانند بارورسازی درون لولۀ آزمایش IVF باشد. این امر با توجه زیادی که رسانه‏ها به این نوع درمان‏ها نشان داده‏اند قابل درک است. با این حال، بسیاری از علل احتمالی ناباروری را می‏توان با درمان‏های بسیار ساده‏تری، مانند دارو درمانی، اصلاح کرد.

آیا ناباروری در حال افزایش است؟

پاسخ کوتاه نه است. با این حال، افزایش زیادی در تعداد زوج‏هایی که در ۱۵ سال گذشته برای درمان ناباروری به پزشک مراجعه کرده‏اند وجود دارد. این امر تا حدی به دلیل این است که اکنون آگاهی بیش‏تری از تأثیر درمان‏های ناباروری وجود دارد. افزایش توجه رسانه‏ای تابوی ناباروری را کم‏تر کرده است، که به این معنا است که دوستان و آشنایان ممکن است آزادانه‏تر در مورد تجربیات خود در مورد مشکلات ناباروری صحبت کنند.

بسیاری از زوج‏ها با تأخیر بچه‏دار می‏شوند. این امر ممکن است برای زن‏ رها نکردن شغلش، یا برای زن و شوهر به دلیل رسیدن به ثبات مالی یا دنبال کردن سایر اهدافشان پیش از تشکیل خانواده باشد. بیست و پنج سال پیش، میانگین سن زنان برای داشتن اولین فرزند اوایل دهۀ بیست بود، یک دهۀ پیش این سن ۲۵ سالگی بود، و اکنون ۲۷ سال برای همۀ زایمان‏های اول، و تقریباً ۳۰ برای زایمان‏های اول بعد از ازدواج است. این تأخیر، تا سنی که باروری طبیعی زن در آن شروع به کاهش می‏کند، نهایتاً به معنای این است که زوج‏های بیش‏تری برای باردار شدن با مشکلاتی مواجه می‏شوند و به پزشک مراجعه می‏کنند. در بیش از نیمی از زوج‏هایی که به درمانگاه‏های ناباروری مراجعه می‏کنند، زن بالای ۳۵ سال سن دارند. بعد از این زمان، باروری طبیعی به سرعت کاهش می‏یابد، و بسیاری از زوج‏ها ممکن است به درمان‏های مؤثرتر (و البته گران‏تر و پراسترس‏تر) با تکنولوژی‏ پیشرفته برای بهبود شانس بارداری نیاز داشته باشند.

این سؤال که آیا باروری مرد نیز کاهش می‏یابد اهمیت دارد. اخیراً در رسانه‏ها و روزنامه‏های علمی گزارش‏های زیادی نقل شده است که معتقد هستند تعداد اسپرم‏ها کاهش می‏یابد. بعضی از این گزارش‏ها نگاهی به نتایج در طول زمان داشته‏اند و متوجه کاهش کلی در تعداد اسپرم‏ها شده‏اند. بعضی متوجه هیچ تغییری نشده‏اند، و بعضی حتی در آزمایشگاه خود متوجه افزایش تعداد آن‏ها شده‏اند. این امکان وجود دارد، که چون تکنیک‏های آزمایشی دقیق‏تر شده‏اند، تعداد واقعی اسپرم گزارش شده پایین باشد.

از سوی دیگر، روند گزارش شده ممکن است بازتاب افت واقعی در تعداد اسپرم‏ها، احتمالاً در نتیجۀ سمومی که در محیط وجود دارند و افزایش استفاده از هورمون‏های استروئیدی در محصولات غذایی باشد. تعداد زیادی از گزارش‏های اخیر پیشنهاد می‏کنند که محیط کاری که در آن افراد مشغول هستند می‏تواند اثری قابل توجه بر باروری داشته باشد. گرچه بعضی از آن‏ها ممکن است افراطی باشند، در هر صورت آن‏ها مؤکد اهمیت محیط شغلی بر باروری، و اهمیت در نظر گرفتن آن به عنوان اثر احتمالی تعیین‏کننده می‏باشند.

باردار شدن

برای شناخت مشکل نازایی، لازم است بدانید چه چیزی طبیعی است. ممکن است برای بعضی افراد واضح باشد که بدنشان، به خصوص قسمت‏های مربوط به فعالیت‏های جنسی و بچه‏دار شدن، چه طور کار می‏کنند. اما باردار شدن چیزی بیش از رابطۀ زناشویی یا اتصال یک اسپرم به تخمک است.

باروری زنان

هر ماه، به عنوان بخشی از دورۀ قاعدگی، تخمکی از یکی از دو تخمدان زن آزاد می‏شود. این امر توسط هورمون‏هایی کنترل می‏شود که در مغز، غدۀ هیپوفیز (در قاعدۀ مغز) و خود تخمدان‏ها تشکیل می‏شوند در اکثر زنان، دورۀ قاعدگی منظم است و حدود ۲۸ روز طول می‏کشد.

هومون‏های اصلی زنانه شامل هورمون ترشح گونادوتروپین (GnRH)، که در هیپوتالاموس در مرکز مغز تولید می‏شود؛ هورمون محرک فولیکول FSH و هورمون لوتئینی‏کننده LH، که در غدۀ هیپوفیز تولید می‏شوند، و استروژن و پروژسترون است، که در تخمدان‏ها تولید می‏شوند.

در ابتدای چرخۀ قاعدگی، میزان استروژن و پروژسترون پایین است و GnRH ترشح هورمون محرک فولیکول یک تخمک را برای رشد به صورت فولیکول (ساک مایع) درون یکی از تخمدان‏ها تحریک می‏کند. در هر چرخۀ قاعدگی، حدود ده فولیکول کوچک به اندازه و مرحلۀ بلوغ می‏رسند که در این مرحله آن‏ها می‏توانند به هورمون محرک فولیکول پاسخ دهند. با این حال، معمولاً فقط یکی به فولیکول اصلی یا غالب در آن چرخه تبدیل می‏شود، فولیکولی که برای تخمک‏گذاری مقدر شده است. بقیه همه می‏میرند.

همان‏طور که فولیکول غالب رشد می کند، میزان رو به افزایشی استروژن تولید می‏کند، که وارد جریان خون می‏شود. استروژن اثر مستقیمی بر پوشش دیوارۀ رحم یا زهدان (اندمتریوم) دارد و باعث ضخیم‏تر شدن آن جهت آمادگی برای بارداری احتمالی می‏شود. بعد از حدود ۱۰ تا ۱۲ روز، هنگامی که میزان استروژن در جریان خون به سطح بحرانی رسید، غدۀ هیپوفیز مقدار زیادی هورمون دیگری، یعنی LH را، ترشح می‏کند که روی فولیکول‏ها و تخمک عمل می‏کند تا آن‏ها را برای تخمک‏گذاری آماده کند. سطح LH در جریان خون در طول چند ساعت به حداکثر خود می‏رسد و تخمک‏گذاری را در طول ۳۶ تا ۴۲ ساعت تحریک می‏کند. در تخمک‏گذاری، فولیکول می‏ترکد و تخمک بالغ را به داخل لولۀ فالوپ آزاد می‏کند.

بعد از تخمک‏گذاری، دیواره‏های فولیکول از بین می‏روند، آن‏گاه دوباره تشکیل می‏شوند و به شکل توده‏ای از بافت زرد رسیده در می‏آیند، که شروع به ترشح پروژسترون و استروژن می‏کند. پروژسترون خون‏رسانی به اندومتریوم را افزایش می‏دهد. اندومتریوم گوشتی‏تر می‏شود و ترکیبی غنی از قند، به نام گلیکوژن تولید می‏کند، که می‏تواند توسط رویان در حال رشد مصرف شود.

تخمک ممکن است برای ۲۴ ساعت بعد از تخمک‏گذاری بارور شود. اگر تخمک در لولۀ فالوپ با اسپرم روبرو شود، آن‏‏گاه ممکن است بارورسازی رخ دهد. اگر تخمک بارور نشده باقی بماند، یا اگر بارور شود اما نتواند در رحم لانه‏گزینی کند، اندومتریوم یا پوشش دیوارۀ رحم به صورت پریود حدود ۱۴ روز بعد از تخمک‏گذاری ریزش می‏کند.

 

باروری مردان

بیضه‏های مرد دو کار اصلی دارند: یکی تولید هورمون جنسی اصلی مردانه یعنی تستوسترون، و دیگری تولید اسپرم. تولید اسپرم اساساً توسط هومرون FSH کنترل می‏شود و تولید تستوسترون اساساً توسط LH تنظیم می‏شود، همان هورمونی که تولید تخمک در زن‏ها را کنترل می‏کند. در مردان، LH گاهی با نام دیگری، یعنی هورمون محرک فولیکول سلول بینابینی ICSH خوانده می‏شود. هورمون محرک فولیکول روی قسمتی از بیضه‏ها به نام لوله‏های حاوی منی عمل می‏کند، که نواحی اصلی تولید سلول اسپرم هستند. LH روی انواع دیگری از سلول‏های بیضه عمل می‏کند که تستوسترون، یعنی هورمون اصلی مسئول رشد مو، ساختار عضلانی و مردانگی را تولید می‏کند.

تولید اسپرم روندی طولانی‏تر از تولید تخمک دارد. بر خلاف روند تولید تخمک، که تخمک‏ها از پیش تولد وجود دارند، تولید اسپرم‏ها از سلول‏هایی با خواستگاه جدید، نه با سنی کم‏تر از شش ماه انجام می‏شود. سلول‏های اسپرم که در لولۀ‏های حاوی منی تولید می‏شوند نابالغ هستند و قادر به بارورسازی نیستند. هنگامی که آن‏ها از برخایه (سیستم باریکی از لوله‏ها روی سطح بیضه‏ها) به مجرای وابران می‏رسند، بالغ می‏شوند. اسپرم‏های بالغ، که قادر به بارورسازی هستند را می‏توان در مجرای وابران (ساختار طنابی شکل نازکی که بالای بیضه‏ها قرار دارد) یافت. بین سه تا چهار ماه طول می‏کشد تا اسپرم از حالت نابالغی درون برخایه به اسپرم بالغ درون مجرای وابران تبدیل شود. در طول این مدت، تولید اسپرم ممکن است تحت تأثیر عوامل بسیاری قرار بگیرد، از جمله هر بیماری که باعث تب شود یا تماس با ماده‏ای که برای اسپرم‏ سمی باشد، مانند بعضی مواد شیمیایی صنعتی یا استفاده از داروهایی که در بدن‏سازی استفاده می‏شوند.

درهنگام انزال، انقباض‏های قوی در پیشآبراه (لوله‏ای در داخل آلت مردانه که ادرار و منی را از بدن خارج می‏کند)، آبدانۀ منوی (که مایع منی را ترشح می‏کند) و مجراهای انزال رخ می‏دهند. این انقباض‏ها اسپرم و مایع منی را به صورت جهشی از پیشآبراه خارج می‏کنند. اگر در این زمان آلت در مهبل قرار داشته باشد، این نیرو اسپرم‏ها را به گردن رحم زن می‏فرستد. حدود ۱۰۰ میلیون اسپرم خارج می‏شوند، و یک میلیون ممکن است به گردن رحم برسند. آن‏گاه اسپرم‏ها از طریق ترشحات مخاط گردن رحم و رحم و از داخل لوله‏های فالوپ به سمت انتهای بیرونی آن‏ها شنا می‏کنند. سفری که حدود ۱۲ ساعت طول می‏کشد. فقط حدود ۵۰۰ تا یک هزار اسپرم تا زمانی که به تخمک در انتهای بیرونی‏تر لولۀ فالوپ برسند باقی می‏مانند یعنی جایی که معمولاً بارورسازی رخ می‏دهد.

اسپرم سفرش را به میزان زیادی با توانایی شناوری خود انجام می‏دهد. اگر زن به اوج لذت جنسی برسد، انقباض‏های درون رحم مقداری کمک خواهند کرد. اسپرم‏ها قادر هستند به مدت چندین بسیار بیش‏تر از تخمک، زنده بمانند. آن‏ها در انتهای بیرونی لولۀ فالوپ زن در زمان تخمک‏گذاری او در انتظار می‏مانند. گرچه اسپرم‏های بسیاری به بیرون تخمک می‏چسبند، معمولاً فقط یکی موفق می‏شود پوشش تخمک را برای بارورسازی آن سوراخ کند. رویان‏های چندتایی یا نتیجۀ آزاد شدن تخمک‏های چندتایی (اووسیت) و بارور شدن آن‏ها به صورت دوقلو‏ها یا سه‏قلوهای غیر همسان هستند و یا از تخمی بارور شده ناشی می‏شوند که به دو دوقلوی همسان تقسیم شده است.

بعد از لقاح

اگر تخمک بارور شود، با سرعت شروع به تقسیم‏ شدن می‏کند (تشکیل مورولا) و از طریق مژک‏هایی که در پوشش لولۀ فالوپ وجود دارند، به سمت رحم حرکت می‏کند. سلول‏های تخم بارور شده در ابتدا بدون افزایش اندازه کلی رویان تقسیم می‏شوند. هنگامی که تعداد این سلول‏ها افزایش می‏یابد کوچک‏تر می‏شوند و در احاطۀ “پوستۀ تخمک” به نام منطقۀ شفاف باقی می‏مانند.

تا روز چهارم، مورولا ناحیه‏ای پر از مایع در مرکز خود به وجود می‏آورد و اکنون بلاستوسیست نامیده می‏شود که حاوی ۳۲ تا ۶۴ سلول است. تعداد کوچکی از سلول‏ها در مرکز آن رویان را تشکیل خواهند داد؛ باقی سلول‏ها جفت و سایر قسمت‏های بافتی را می‏سازند که از بارداری حمایت می‏کنند.

در حدود روز ۶ یا ۷ بعد از بارورسازی، بلاستوسیت در حال رشد به حفره رحم می‏رسد، منطقۀ شفاف را می‏شکافد و در دیوارۀ رحم لانه‏گزینی می‏کند. جفت به بافت‏های مادر هجوم می‏آورد و اتصالی محکم و منبع خونی برای بارداری در پیش رو ایجاد می‏کند.

اثر سن

باروری زنان و مردان هر دو تحت تأثیر سن قرار دارد. گرچه شواهد اخیر آن را زیر سؤال برده‏اند، ما هنوز باور داریم که تخمدان‏های زنان از هنگام تولد حاوی همۀ تخمک‏هایش و تخمک دیگری در طول زندگی تولید نمی‏کنند. با افزایش سن، به خصوص هنگامی که زن به دهۀ چهل می‏رسد، تعداد فولیکول‏ها و تخمک‏های موجود در تخمدان‏ها به حدی کاهش می‏یابد که احتمال لقاح کمتر می‏شود.

هنگامی که زن به یائسگی می‏رسد، توانایی او برای بارداری از دست می‏رود. در این زمان، تخمدان‏های او دیگر حاوی هیچ فولیکولی نیست که قادر به رشد و بالغ شدن باشد. با این حال، رحم هنوز قادر به حمل بارداری است، حتی بعد از این که مخازن تخمک خودش به پایان رسیدند. زنان زیادی در دهۀ ۵۰ و ۶۰ زندگی در نتیجۀ درمان اهدای تخمک فرزندانی به دنیا آورده‏اند.

داستان‏های زیادی در مورد مردانی وجود دارند که در دهۀ هفتاد زندگی پدر شده‏اند، و احتمالاً این داستان‏ها حقیقت دارند. با این حال، اکثر مردان همراه با افزایش سن به کاهش تدریجی تولید تستوسترون و اسپرم دچار می‏شوند. آ‏ن‏ها اغلب کم‏تر نیز می‏توانند نعوظ خود را حفظ کنند تا بتوانند آمیزش جنسی داشته باشد. بعد از ۵۵ سالگی، کیفیت اسپرم‏ها به میزان زیادی کاهش می‏یابد. همچنین افزایش خطر انتقال ناهنجاری‏های کروموزومی مانند سندروم داون بعد از این سن افزایش می‏یابد.

آمیزش جنسی و احتمال بارداری

احتمال باردار شدن به عوامل بسیاری بستگی دارد. هرچه زوج جوان‏تر باشند (به خصوص زن)، احتمال موفقیت بیش‏تر است. تعداد آمیزش جنسی عامل مهم دیگری است، اگر تعداد آن کم‏تر از هفته‏ای یک‏بار باشد، احتمال کم‏تری برای بارداری وجود دارد. به علاوه، آمیزش جنسی باید شامل نفوذ کامل در مهبل باشد، به گونه‏ای که اسپرم‏ها در بالای مهبل نزدیک به گردن رحم قرار داده شوند. با این حال، برای بعضی زوج‏ها، زمان فاصله‏ی زمانی از تلاش برای باردار شدن تا بارداری ممکن است بدون دلیل واضحی متغیر باشد.

چرا نمی‏توانیم باردار شویم؟

شانس

اکثر زوج‏ها بعد از آغاز تلاش برای بچه‏دار شدن انتظار غیر واقع‏بینانه‏ای در مورد سرعت باردار شدن دارند. برای زوج‏های طبیعی، احتمال ماهانۀ باردار شدن بین یک به سه (حداکثر) و حدود یک به بیست متغیر است، و میانگین آن حدوداً یک به شش است. بسیاری از زوج‏ها خیلی سخت می‏پذیرند که شانس در باردار شدن آن‏ها دخیل است و شکست آن‏ها در باردار شدن ممکن است فقط نتیجۀ بدشانسی باشد.

اگر ما میانگین زوج‏های طبیعی با شانس بارداری حدود یک به شش ماهانه را مثال بزنیم، می‏توانیم این امر را با ناکامی در آوردن شش در تاس ریختن‏های مکرر با یک تاس مقایسه کنیم. تاس با ما دشمنی ندارد، ما فقط بدشانسی آورده‏ایم. البته، هرچه بیش‏تر با عدم موفقیت برای شش آوردن تاس بریزیم، بیش‏تر احتمال دارد که تاس مشکلی داشته باشد، یعنی در مقابل ما قد علم کند. یا، در مورد بارداری، مشکلی اساسی وجود دارد که شانس باردار شدن را کاهش می‏دهد.

زوجی که تاسی بیست طرفه را برای به دست آوردن “۲۰” می‏ریزند تقریباً با حد پایین باروری انسانی برابر هستند. برای چنین زوج‏هایی با باروری پایین، بعد از ۲۴ بار تاس ریختن، یا دو سال تلاش، حدود ۶۵ درصد شانس موفقیت وجود دارد، که این رقم با ۳۶ بار تاس ریختن یا سه سال تلاش به ۷۵ درصد افزایش می‏یابد. تعداد بسیار کمی از زوج‏ها شانس صفر برای بارداری دارند و، حتی با احتمال بسیار ناچیز ماهانه، این امکان وجود دارد که آن‏ها به موقع باردار شوند. برای مثال، حتی با یک درصد شانس ماهانه، تقریباً ۳۰ درصد زوج‏ها بعد از سه سال باردار می‏شوند.

برای اکثر زوج‏های نابارور، که زمانی به درمانگاه تخصصی مراجعه می‏کنند شانس باروری طبیعی به طرز غیر واقع‏بینانه‏ای پایین به نظر می‏رسد. بسته به این که آیا مشکل ناباروری یافت می‏شود و این که از چه نوعی باشد، احتمالاً چندین انتخاب درمانی وجود دارد. هر درمانی احتمالاً شانس متفاوتی از موفقیت ارائه می‏کند، اما غیر منطقی است که از هرکدام از آن‏ها انتظار داشته باشیم بالاترین شانس ماهانه برای زوجی با باروری طبیعی، یعنی حدود ۳۳ درصد یا یک به سه، را ارائه دهند.

آیا تخمک‏گذاری رخ می‏دهد؟

اگر پریود ماهانۀ منظمی داشته باشید (هرگز بیش‏تر از یک یا دو روز دیر و زود نشود)، اغلب همیشه از یکی از تخمدان‏ها تخمکی آزاد می‏کنید. این امر معمولاً حدود ۱۴ روز پیش از زمانی که قرار است پریود شروع شود رخ می‏دهد.بسیاری از زنان قادر هستند زمان تخمک‏گذاری را شناسایی کنند، آن‏ها ممکن است چند ساعتی در طرفی که تخمک آزاد شده است دردهای زیر شکمی را تجزیه کنند یا ممکن است یک یا دو روز قبل متوجه افزایش میزان ترشحات مخاط مهبل شوند زنانی که پریودهای نامنظم یا نامعلوم دارند احتمالاً شانس کمی برای بارداری دارند و بسیاری ممکن است اصلا تخمک‏گذاری نداشته باشد.

اگر پریودهای شما در گذشته خیلی منظم بوده‏اند و فقط اخیراً نسبتاً نامنظم شده‏اند، این امر می‏تواند ناشی از کمبود وزن، کاهش سریع وزن از طریق رژیم غذایی، استرس‏های عاطفی یا ورزش شدید باشد. تغییر سبک زندگی ممکن است همۀ آن چیزی باشد که برای اصلاح آن نیاز دارید.

اگر پریودهای شما همیشه نامنظم بوده‏اند، یا با افزایش سریع وزن نامنظم شده‏اند، ممکن است به نوعی بیماری به نام سندروم تخمدان پلی‏کیستیک PCOS دچار شده باشید. این نوعی بیماری ارثی است که می‏تواند باعث کم‏باروری، پریودهای نامنظم و امکان افزایش سقط شود. در PCOS، تخمدان‏ها حاوی تعداد زیادی کیست‏های کوچک خوش‏خیم (غیر سرطانی) هستند. این کیست‏ها در واقع فولیکول‏های نابالغ تخمک‏ها هستند و “کیست‏های” واقعی نیستند. معمولاً لازم نیست آن‏ها را با جراحی خارج کنند، گرچه اگر کیست بزرگی به وجود بیاید ممکن است این کار لازم باشد.

PCOS باعث عدم تعادل هورمونی می‏شود، که می‏تواند باعث تخمک‏گذاری نامنظم، عدم تخمک‏گذاری، یا کاهش کیفیت تخمک‏هایی شود که زن از تخمدان‏ها آزاد می‏کند. سایر علائم شامل افزایش بروز آکنه، افزایش میزان موی بدن، افزایش تمایل به اضافه وزن و مشکل در کم کردن وزن می‏باشد. بسیاری از زنان مبتلا به PCOS به درمان دارویی نیاز دارند. با این حال، در مورد بعضی با کاهش وزن چرخۀ قاعدگی منظم‏تر می‏شود. این مسئله شانس آن‏ها برای بارداری را افزایش و خطر سقط را کاهش می‏دهد. کم کردن وزن اغلب به برطرف شدن سایر علائم نیز کمک می‏کند.

زمان‏بندی و تعداد آمیزش

برای داشتن بهترین شانس بارداری، زوج باید هنگامی آمیزش داشته باشند که مخاط گردن رحم زن بیش‏ترین گیرندگی اسپرم را دارد، که معمولاً یک یا دو روز پیش از تخمک‏گذاری است. اکثر زنان می‏دانند که در اواسط چرخۀ قاعدگی گردن رحم ترشحات مخاطی بیش‏تری تولید می‏کند. ترشحات مخاطی گردن رحم شفاف‏تر، چسبنده‏تر و مایعی نسبتاً شبیه سفیدۀ خام تخم مرغ می‏شود. بعضی زن‏ها متوجه می‏شوند که در این زمان بیش‏تر احساس نمناکی می‏کنند. میل جنسی زن نیز ممکن است به طور قابل توجهی،  در نتیجۀ تغییرات هورمونی در نزدیکی‏های زمان تخمک‏گذاری افزایش یابد. بعضی زوج‏ها از کیت‏های تجاری موجود برای تعیین زمان تخمک‏گذار استفاده می‏کنند، که این تغییرات هورمونی را شناسایی می‏کنند. ما عقیده نداریم استفاده از این کیت‏ها در زنانی که پریود منظمی دارند یا کسانی که ترشحات مخاطی گردن رحم خود را می‏شناسند یا هر دو، شانس بارداری را اضافه کند.

لزومی ندارد زوج‏ها نزدیکی خود را به محدودۀ زمان تخمک‏گذاری محدود کنند. این امر می‏تواند به مشکلاتی در روابط زوج منجر شود، چون هر دو طرف ممکن است کم کم احساس کنند مجبور می‏شوند برنامه‏ای را اجرا کنند. اگر زوج هر دو تا چهار روز یک‏بار آمیزش داشته باشند، زمان‏بندی آن خیلی مهم نیست. هنگامی که اسپرم‏ها در ترشحات مخاطی گردن رحم قرار می‏گیرند، می‏توانند تا چندین روز، حتی تا یک هفته زنده بمانند، و توانایی طبیعی خود برای بارورسازی تخمک را برای اکثر این زمان حفظ کنند. آن‏ها به تدریج از طریق ترشحات مخاطی گردن رحم به داخل رحم زن و لوله‏های فالوپ می‏روند، جایی که اگر با تخمک روبرو شوند، بارورسازی طبیعی رخ می‏دهد.

هیچ شاهدی وجود ندارد که شانس زوج برای بارداری با آمیزش خیلی زیاد، کاهش می‏یابد. گرچه میزان ترشح منی مرد ممکن است کم‏تر شود، این امر فقط نتیجۀ کاهش در محتویات مایع است. تعداد اسپرم‏هایی که عملکرد خوبی دارند تقریباً تغییری نمی‏کند. همچنین هیچ شاهدی وجود ندارد که چگونگی آمیزش احتمال بارداری را بیش‏تر یا کم‏تر کند. این امر در مورد دراز کشیدن بدون حرکت مدتی بعد از آمیزش یا قرار دادن بالشی در زیر باسن صدق می‏کند.

روش زندگی

تعدادی از عوامل مربوط به روش زندگی مشکلات پزشکی قدیمی یا فعلی ممکن است احتمال بارداری را کاهش دهند. اصلی‏ترین عواملی که باید در نظر داشت سیگار و الکل هستند.

موادی که در دود سیگار وجود دارند برای تخمک‏ها و اسپرم‏ها و برای رویان در حال رشد در بارداری سمی هستند. سیگار کشیدن هر یک از والدین احتمال بارداری طبیعی یا حاصل از درمان‏های باروری را کاهش می‏دهد، و شواهد افزایش یافته‏ای وجود دارند که تماس غیر فعال با دود سیگار ممکن است تقریباً به همان اندازه مضر باشد. باردار شدن سیگاری‏ها حدود سی درصد دیرتر رخ می‏دهد، و با درمان IVF، تعداد تخمک‏هایی که بارور می‏شوند ۲۰ تا ۳۰ درصد پایین‏تر است. باید تلاش کنید هنگامی که در مراحل اولیۀ درمان ناباروری هستید سیگار را ترک کنید.

مصرف بالای الکل نیز می‏تواند بر میزان هورمون‏های مهم در مردان و زنان تأثیر بگذارد، و مانع از تولید و فعالیت اسپرم شود. با این حال، میزان کم‏تری الکل به نظر نمی‏رسد مضر باشد. عاقلانه است که والدین هنگامی که برای بارداری تلاش می‏کنند مصرف الکل را کاهش دهند.

اثر کمبود یا اضافه وزن

وزن زن بر احتمال باردار شدن او و احتمال بارداری بدون حادثه تأثیر دارد. ارتباط بین قد و وزن معمولاً از طریق شاخص تودۀ بدنی یا BMI محاسبه می‏شود. این عدد با استفاده از فرمولی به دست می‏آید که در آن وزن بدن (به کیلوگرم) به قد فرد (به متر) به توان دو تقسیم می‏شود. یعنی، برای شخصی که ۵۰ کیلوگرم وزن و ۴/۱ متر قد دارد، شاخص تودۀ بدنی از تقسیم ۴۰ بر مجذور ۴/۱ به دست می‏آید، که تقریباً ۲۵ است. طیف طبیعی شاخص تودۀ بدنی بین ۲۰ تا ۲۵ است. همچنین نموداری وجود دارد که امکان می‏دهد محاسبات شاخص تودۀ بدنی بدون فرمول انجام شود. (جدول صفحه بعد را ببینید).

زنانی که شاخص تودۀ بدنی آن‏ها کم‏تر از ۲۰، یا بیش‏تر از ۲۵ است، شانس کم‏تری برای بارداری دارند، هرچه این رقم از ۲۵ بیش‏تر شود، اثر آن بر احتمال بارداری شدیدتر می‏شود. شاخص تودۀ بدنی افزایش یافته همچنین با افزایش خطر سقط ارتباط دارد. بنابراین اگر شاخص تودۀ بدنی زنی بالاتر از ۲۵ است و برای باردار شدن مشکل دارد، بهترین کار برای او کاهش وزن است.

نه تنها اضافه وزن یا کمبود وزن بر باردار شدن تأثیر دارند؛ اثرات دیگری هم بر نتیجۀ خود بارداری دارند. زنانی که اضافه وزن دارند بیش‏تر احتمال دارد به عوارض بارداری از جمله سزارین، دیابت بارداری، کودک خیلی بزرگ (که چیز خوبی نیست)، فشار خون بالا و پره اکلامپسی (toxaemia) و خونریزی زیاد یا عفونت بعد از زایمان دچار شوند. در زنانی که کمبود وزن دارند، احتمال بروز کم‏خونی در بارداری، زایمان زودرس و به دنیا آوردن کودکان خیلی ریز بسیار بیش‏تر از زنانی است که شاخص تودۀ بدنی طبیعی دارند.

مشکلات پزشکی

اگر در گذشته به نوعی بیماری یا مشکل پزشکی دچار بوده‏اید، این امر می‏تواند شانس شما برای باردار شدن را کاهش دهد، بنابراین بهتر است به پزشک مراجعه کنید. برای مردها، این امر می‏تواند به علت عفونت بیضه‏ها (التهاب بیضه‏ها) یا جراحی در گذشته باشد. التهاب بیضه‏ها اگر ناشی از نوعی عفونت ویروسی مانند اوریون باشد بیش‏‏ترین احتمال آسیب زدن به تولید اسپرم را دارد. اگر التهاب به دلیل عفونت‏های باکتریایی رخ دهد، ممکن است به جوشگاه و انسداد مجرای وابران منجر شود. جراحی قبلی در ناحیۀ اطراف بیضه‏ها نیز می‏تواند به این لوله‏های باریک صدمه بزند یا جریان خون بیضه‏ها را محدود کند. جراحی فتق در کودکی، جراحی اصلاح هر گونه نقص بیضه‏ها در نزول به داخل اسکروتوم و جراحی درمان فوریت دردناک پیچش بیضه‏ها، ضرورت‏های مهمی برای مراجعه زود هنگام به پزشک هستند.

برای زنان، هر گونه مشکل زنان یا عفونت لگن در گذشته، همچنین هر گونه جراحی شکمی یا لگنی در گذشته می‏تواند بر باروری اثر بگذارد. جراحی باعث تشکیل بافت جوشگاه به عنوان قسمتی از روند طبیعی ترمیم می‏شود و گاهی سایر بافت‏های نزدیک درگیر می‏شوند. برای مثال، لوله‏های فالوپ ممکن است توسط بافت جوشگاه بعد از آپاندیسیت شدید یا جراحی برای برداشتن کیست تخمدان مسدود شوند.

مشکلات پزشکی فعلی نیز ممکن است باروری شما را کاهش دهند. بعضی از آن‏ها (مانند بیماری تیروئید) در طول معاینات باروری بررسی می‏شوند. برای سایر بیماری‏های پزشکی، مانند دیابت یا صرع، ممکن است لازم باشد پیش از تلاش برای بارداری ارزیابی شوید. اگر شک دارید، به پزشک خانواده‏تان مراجعه کنید.

تأثیر داروها

داروهای بسیاری می‏توانند باروری شما را کاهش دهند. اگر به طور منظم دارو مصرف می‏کنید، با پزشک خانوده، دکتر داروخانه یا درمانگاه باروری پیش از تلاش برای بارداری مشورت کنید. به عنوان یک قانون کلی، بهترین کار اجتناب از مصرف همۀ دارو‏های غیر ضروری هنگام تلاش برای باردار شدن است.

داروهایی که ممکن است بر باروری مردان اثر بگذارند شامل سولفاسالازین، که برای درمان بیماری‏های التهابی روده استفاده می‏شود و بعضی داروهای فشار خون، مانند بتابلوکرها و کاپتوپریل (که ممکن است باعث ناتوانی جنسی نیز بشود) هستند. داروهای ضد مالاریا و نیز استفادۀ بیش از اندازه از مسکّن‏های ساده مانند آسپیرین ممکن است تعداد اسپرم‏ها را کاهش دهند. سو مصرف مواد، به خصوص استروئیدهای آنابولیک (“داروهای بدن‏سازی”) و ماری‏جوآنا نیز می‏تواند باروری مردان را کاهش دهد.

داروهایی که باروری زنان را کاهش می‏دهند معمولاً از طریق تداخل در تخمک‏گذاری باعث این امر می‏شوند. بعضی از طریق افزایش تولید هورمون پرولاکتین بر میزان هورمون‏های طبیعی زن اثر می‏گذارند. گرچه پرولاکتین هورمون مهمی برای تولید شیر در سینه مادر بعد از بارداری است، اگر به میزان زیادی در زمان‏های دیگری تولید شود پریود زن را متوقف می‏کند. داروهایی که می‏توانند باعث تولید پرولاکتین بیش از اندازه شوند شامل آرام‏بخش‏های مختلف، تسکین‏بخش‏ها و سایر داروها مشکلات خفیف روانشناختی، و نیز بعضی داروهای ضد تهوع مانند متوکلوپرامید هستند. طیف گسترده‏ای از داروهای ضد التهاب و ضد آرتریت می‏توانند باروری زنان را با جلوگیری از تخمک‏گذاری کاهش دهند. نمونۀ این داروها شامل ایندومتاسین، ناپروکسن، دیکلوفناک و مفنامیک اسید می‏باشند. حتی آسپیرین یا استامینوفن اگر در دوزهای بالا مصرف شوند می‏توانند باعث مشکلاتی شوند. همانند مردان، سو مصرف مواد به خصوص ماری‏جوآنا، که هورمون محرک فولیکول‏ و هورمون لوتئینی کننده را سرکوب می‏کنند، می‏توانند باروری را کاهش دهند.

درمان ناباروری

هر نوع مشکل ناباروری به روش‏های کمک به لقاح، مانند بارورسازی درون لوله (IVF) نیاز ندارد بلکه می‏توان آن را ساده‏تر درمان کرد. درمان‏هایی که به شما ارائه می‏شوند به علت نازایی شما بستگی دارند اگر تخمک‏گذاری مناسب نداشته باشید، ممکن است برای اصلاح علت دارو درمانی شوید، یا داروهای باروری برای تحریک تخمدان‏ها به شما ارائه شوند.

اگر لوله‏های فالوپ شما مسدود یا آسیب دیده باشند، ممکن است به جراحی، یا به صورت باز، یا به صورتی رو به افزایش، لاپاروسکوپی (جراحی “سوراخ کلیدی” نیاز داشته باشید. اختلالات عملکرد اسپرم‏ها به درمان‏های دارویی خوب جواب نمی‏دهند. در عوض، ممکن است به شما اهدای اسپرم یا لقاح کمک شده (برای جزئیات بیش‏تر به فصل بعدی مراجعه کنید) پیشنهاد شود. درمان دارویی برای اندومتریوز نیز به باروری کمک نمی‏کند.

القای تخمک‏گذاری

اگر تخمک‏گذاری ندارید یا تخمک‏گذاری شما نامنظم است، احتمال بارداری به وضوح کاهش می‏یابد. علت‏های زیادی برای نقص تخمک‏گذاری وجود دارند، که شایع‏ترین آن‏ها قطع پریود (آمنوره) یا پریودهای نامنظم (اولیگومنوره) است. به شرط این که دچار یائسگی زودرس نشده باشید، درمان‏های موجود معمولاً بسیار مؤثر هستند.

بعضی بیماری‏ها که ممکن است مستلزم درمان‏‏های دارویی پیچیده‏تر، یا گاهی، حتی درمان‏های جراحی باشند شامل این موارد است کم‏کاری غده‏ی هیپوفیز (به تولید کم‏تر هورمون محرک فولیکول (FSH) و هورمون لوتئینی‏کننده (LH) منجر می‏شود)؛ فعالیت ضعیف تخمدان‏ها ناشی از تحریک ناکافی غدۀ هیپوفیز؛ هیپرپرولاکتینمی (تولید بیش از اندازۀ هورمون پرولاکتین توسط تومورهای خوش‏خیم غیر سرطانی غدۀ هیپوفیز) و سندرم تخمدان پلی‏کیستیک (هنگامی که پیام‏های هورمونی به تخمدان‏ها نامتوازن هستند، که به تشکیل ساک‏های چندتایی تخمک منجر می‏شود).

اگر پریودهای شما به دلیل کاهش ناگهانی یا بیش از اندازۀ وزن متوقف شده‏اند، ممکن است فقط تغییر رژیم غذایی چاره‏ساز باشد، اما اکثر دلایل دیگر نقص تخمک‏گذاری احتمالاً به درمان‏های خاص هورمونی نیاز دارند. روش‏های القای تخمک‏گذاری شامل منفورمین، سیترات کلومیفن، GnRH گنادوتروپین درمانی و دیاترمی تخمدان‏ها می‏باشند.

زنانی که به نقص تخمک‏گذاری ناشی از یائسگی زودرس دچار هستند به درمان‏های محرک تخمک‏گذاری جواب نمی‏دهند. با این حال، مشکل آن‏ها را می‏توان با استفاده از تخمک‏های اهدایی برای روش IVF برطرف کرد. برای اطلاعات بیش‏تر در مورد این درمان‏ها، به فصل “بارداری کمک شده” مراجعه کنید.

استفاده از متفورمین برای سندرم تخمدان پلی‏کیستیک

متفورمین دارویی است که در گذشته به طور گسترده‏ای برای درمان دیابت نوع دو، یعنی دیابتی که به درمان با انسولین نیاز ندارد، استفاده می‏شد. متفورمین خودش نوعی هورمون نیست، اما اکنون به طور فزاینده‏ای در درمان سندروم تخمدان پلی‏کیستیک (PCOS) استفاده می‏شود. اگر زن اضافه وزن داشته باشد، این دارو فواید خاصی دارد. متفورمین میزان اضافی انسولین در جریان خون را کاهش می‏دهد و به روش‏های مختلفی اثر می‏کند: از جمله کارآمدی استفادۀ گلوکز توسط سلول‏های بدن برای تأمین انرژی مورد نیاز را بهبود می‏بخشد. مطالعات بسیاری در زنان مبتلا به PCOS نشان داده شده است که متفورمین در اصلاح عدم توازن هورمونی ایشان، که ممکن است باعث توقف تخمک‏گذاری یا کاستن از کیفیت تخمک شده باشد، مؤثر است. از طریق کاهش میزان انسولین اضافی، متفورمین میزان افزایش یافتۀ هورمون لوتئینی‏کننده (LH) و تستوسترون موجود در جریان خون زن مبتلا به PCOS را کاهش می‏دهد.

عقیده بر این است که درمان با متفورمین هماهنگی وقایع در زمان آزاد شدن تخمک را بهبود می‏بخشد این امر کیفیت تخمک را بهتر کرده و احتمالاً مدتی که در طول آن تخمک می‏تواند بارور شود را افزایش می‏دهد. همچنین معلوم شده است که این دارو جریان خون در پوشش دیوارۀ رحم زنان مبتلا به تخمدان‏های پلی‏کیستیک را افزایش می‏دهد، که ممکن است احتمال لانه‏گزینی طبیعی رویان را بهبود بخشد.

متفورمین اگر در ترکیب با سایر اقدامات سادۀ کاهش هرگونه تولید انسولین اضافه استفاده شود احتمالاً مؤثرتر خواهد بود. این اقدامات شامل کاهش وزن در زنانی که اضافه وزن دارند، ورزش منظم و گاهی تقسیم وعده‏های غذا در طول روز، و اجتناب از مصرف وعده‏های غذایی سنگین در انتهای روز می‏باشد، که می‏تواند در هر صورت باعث بالا رفتن طولانی مدت میزان انسولین شود.

در طول شش ماه شروع درمان با متفورمین، زنانی که چرخۀ قاعدگی آن‏ها قطع شده یا نامنظم است در بیش‏تر از ۹۰ درصد موارد به چرخه‏های منظم معمول باز می‏گردند، و گزارش شده است که بیش‏تر از ۲۰ درصد این زنان باردار می‏شوند. به تازگی اهمیت مصرف متفورمین در درمان ناباروری ناشی از PCOS مشخص شده است و اغلب در ترکیب با سیترات کلومیفن تجویز می‏شود.

خطر سرطان تخمدان

نگرانی‏هایی وجود دارند که آیا مصرف کلومیفن یا گنادوتروپین ممکن است به خطر افزایش سرطان تخمدان در میان‏سالی منجر شود. تعیین میزان این خطر دشوار است، تا اندازه‏ای به این دلیل که زنانی که نارسایی تخمدان دارند ممکن است کمی بیش‏تر در معرض خطر سرطان تخمدان قرار داشته باشند، و نیز به این علت که بارداری ناشی از هر درمان موفقی به میزان بالایی خطر سرطان تخمدان را کاهش می‏دهد.

در حال حاضر شواهد موجود نشان نمی‏دهند که اگر این داروها به صورت مناسب استفاده شوند، خطر سرطان تخمدان افزایش می‏یابد.

جراحی لوله‏ها

اگر لوله‏های فالوپ شما مسدود شده باشند، ممکن است جراحی لازم باشد. لوله‏های فالوپ مسدود اغلب ناشی از نوعی عفونت، و به طور معمول کلامیدیا، هستند. اگر عفونت به پوشش ظریف درون لوله‏ها آسیب‏زده باشد، نمی‏توان آن را اصلاح کرد و لوله‏های فالوپ ممکن است نتوانند به طور مطلوب عمل کنند. گاهی، جراحی لوله‏های فالوپ به دلیل آسیب ناشی از اندومتریوز یا به دلیل بافت جوشگاه (چسبندگی‏) ناشی از جراحی قبلی ضرورت دارد.

لوله‏ها ممکن است از طریق جراحی تحت بیهوشی عمومی با استفاده از تکنیک‏های میکروسکوپی مخصوصی باز شوند. این عمل‏ها، به صورت فزاینده‏ای، از طریق لاپاروسکوپی (جراحی سوراخ کلیدی)، گاهی در زمان تشخیص، انجام می‏شوند.

موفقیت جراحی

موفقیت جراحی به شدت بیماری‏ لوله‏ها بستگی دارد. با چسبندگی‏های خیلی ناچیز، حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد زنان ممکن است در طول ۱۲ ماه باردار شوند. در بیماری با انسداد شدیدتر لوله‏ها، این مقدار به ۱۵ تا ۲۰ درصد افت می‏کند، و اگر عفونت باعث آسیب باشد، میزان موفقیت ممکن است بعد از یک سال ۱۰ درصد باشد.

گرچه جراحی برای آسیب گستردۀ لوله‏ها ممکن است شانس موفقیت زوج‏ها را افزایش دهد، این شانس به صورت غیر واقع‏بینانه‏ای باز هم پایین است. در این موقعیت، IVF شانس بسیار بیش‏تری برای بارداری به دست می‏دهد. با این حال، اگر لوله‏های زنی مسدود شده باشد و با تجمع ترشحات مایعات (هیدروسالپینکس) متورم شده باشد، این امر می‏تواند شانس بارداری حتی با IVF را کاهش دهد. آن‏گاه ممکن است جراحی برای خارج کردن‏ لوله‏های فالوپ پیش از هرگونه درمان IVF توصیه شود.

اگر لوله‏های مادر به شدت آسیب دیده باشند، اما زوج نتوانند از عهدۀ مخارج IVF برآیند، ممکن است باز هم خواهان جراحی باشند. جراحی ممکن است نامناسب به نظر بیاید چون به زحمت شانس بارداری را افزایش می‏دهد. با این حال، هنگامی که هیچ راه دیگری برای حصول بارداری وجود ندارد، حتی شانس بسیار کوچک بارداری ممکن است بهتر از هیچ باشد.

خطرات احتمالی

اگر زنی بعد از جراحی لوله‏ باردار شود، ۱۰ تا ۱۵ درصد احتمال دارد که حاملگی به جای حفرۀ رحمی در یکی از لوله های فالوپ لانه‏گزینی کند (حاملگی خارج از رحم). این امر به صورت بالقوه می‏تواند وضعیت خطرناکی باشد که مستلزم جراحی اورژانسی است.

درمان اختلالات اسپرم

بیماری‏های اسپرم شایع‏ترین علت کم‏باروری هستند. درمان‏های هورمونی و تلقیح مصنوعی با استفاده از اسپرم شوهر (AH)، غیر از موارد خیلی نادر، مؤثر نیستند. IVF ممکن است برای درمان اختلالات خفیف عملکرد اسپرم مناسب باشد، اما در اکثر موارد ICSI (تزریق درون سیتوپلاسمی اسپرم) بهترین شانس بارداری را به دست می‏دهد.

ICSI (تزریق درون سیتوپلاسمی اسپرم)

در اکثر کلینیک‏های باروری، احتمال باروری به ازای هر دورۀ درمان ICSI بین ۱۲ تا ۳۰ درصد (میانگین حدود ۱۸ درصد) با زایمان زندۀ ۹ تا ۴۰ درصد (میانگین حدود ۲۵ درصد) متغیر است. این ارقام صرفاً چند درصد کم‏تر از نتایجی است که از IVF استاندارد در زوج‏هایی به دست آمده که مرد عملکرد طبیعی اسپرم داشته است.

حتی در مردانی که در انزال هیچ اسپرمی تولید نمی‏کنند، ICSI شانس افزایش یافتۀ بارداری را به دست می‏دهد اگر اسپرم را بتوان از طریق جراحی از برخایه یا بیضه‏ها جمع‏آوری کرد. برای اطلاعات بیش‏تر به فصل “باروری کمک‏شده” مراجعه کنید.

اهدای اسپرم

اگر تعداد اسپرم‏های مرد به طور مداوم پایین یا غیر طبیعی باشد، یا او نتواند هیچ اسپرمی تولید کند، ممکن است استفاده از اسپرم اهدایی پیشنهاد شود. هنگامی که خطر انتقال بیماری‏های خطرناک به کودکان از طریق اسپرم خود مرد وجود دارد نیز ممکن است استفاده از اسپرم اهدایی توصیه شود. میزان حاملگی معمولاً هفت تا ده درصد در هر چرخۀ قاعدگی است. این میزان حاملگی پایین‏تر از میزان باروری زوج‏های عادی است، اساساً به این دلیل که فقط اسپرم‏های اهدایی منجمد استفاده می‏شوند و انجماد و گرم کردن اسپرم‏ها قابلیت بارورسازی آن‏ها را کاهش می‏دهد.

برای اطلاعات بیش‏تر در مورد اهدای اسپرم به فصل “اهدای تخمک و اسپرم” مراجعه کنید.

درمان اندومتریوز

اندومتریوز زمانی رخ می‏دهد که سلول‏های پوشش درونی دیوارۀ رحم (اندومتریوم) در سایر نقاط حفرۀ شکمی یافت شوند. این سلول‏ها به تغییرات هورمونی در طول چرخۀ قاعدگی پاسخ می‏دهند، و باعت خونریزی در طول دورۀ پریود می‏شوند. چون سلول‏ها حالا در فضای بسته‏ای قرار دارند، خون، آن‏طور که وقتی در رحم است و از دهانۀ رحم تخلیه می‏شود، نمی‏تواند از این فضا خارج شود. التهابی که اندومتریوز باعث آن می‏شود به درد شکمی شدید، درد لگن و آمیزش دردناک منجر می‏شود. جوشگاه نیز ممکن است به وجود بیاید، که چسبندگی (تارهای بافت جوشگاه) تشکیل می‏دهد، و می‏تواند لوله‏های فالوپ را پیچ‏خورده یا مسدود کند یا مانع از ورود تخمک از تخمدان‏ها به لوله‏های فالوپ شود.

گزینه‏های درمانی

درمان‏های دارویی گوناگونی برای اندومتریوز وجود دارند، که معمولاً برای چندین ماه تجویز می‏شوند. این داروها معمولاً علائم اندومتریوز، به خصوص درد را کاهش می‏دهند. با این حال، همۀ درمان‏های دارویی مؤثر در طول دورۀ مصرف خواص ضدبارداری دارند و هیچ شاهدی وجود ندارد که باروری بعد از درمان افزایش می‏یابد.

در مورد کل حوزۀ درمان مؤثر برای ناباروری زنان مبتلا به اندومتریوز تردیدهایی وجود دارد. گرچه زنانی که به اندومتریوز دچار هستند ممکن است شانس کاهش‏یافتۀ حاملگی داشته باشند، شواهد فعلی نشان می‏دهند که اگر زوج کم‏تر از سه سال برای بارداری تلاش کرده باشند درمان با کلومیفن باروری را بهبود می‏بخشد.

اگر اندومتریوز خفیف از طریق لاپاروسکوپی تشخیص داده شود، کوتر الکتریکی یا لیزر را می‏توان برای نابود کردن رسوبات اندومتریوز استفاده کرد. این کار می‏تواند باروری را در بعضی موارد بهبود بخشد. بیماری جدی‏تر به درمان با جراحی باز نیاز دارد که اغلب گسترده است. دیاترمی یا درمان با لیزر ممکن است بعد از جراحی میزان باروری را تا ۳۰ درصد یا بیش‏تر بهبود بخشد. برای بعضی زنان مبتلا به اندومتریوز، IVF بهترین شانس بارداری را به دست می‏دهد.

فرستادن یک دیدگاه

XHTML: شما می‌توانید از این برچسب‌ها استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>