زخم معده و اثنی عشر
توسط مدیر سامانه دذ ۲۷ دی, ۱۳۹۱ دذ ۰۳:۲۷ بعد از ظهر | دسته‌بندی شده در آشنایی با بیماری ها | با ۱۰ دیدگاه

در حقیقت، هرکسی گاهی از اوقات دچار سوء هاضمه می شود. برای اکثر افراد این سوء هاضمه مشکل چندانی ایجاد نمی کند. در اغلب موارد، سوء هاضمه به علت زیاده روی در مصرف غذا (پرخوری) و یا خوردن غذاهایی که به فرد نمی سازد ایجاد می شود که بعد از مدت نسبتاً کوتاهی بهبود یافته و برطرف می شود. در چنین مواقعی، شما هم می توانید منتظر باشید که این مشکل سوء هاضمه تان خود به خود بهبود یابد و یا اینکه با مراجعه به داروخانه و گرفتن داروهای تسکین دهنده (بدون مراجعه به پزشک) مشکلتان را رفع نمایید.

با این حال، در بعضی از افراد، علایم سوء هاضمه می توانند مدتی طول کشیده و به قدری شدید شوند که در زندگی روزمره آنها تداخل نمایند. این علایم ممکن است براثر مشکلات تشخیص داده نشده ای در دستگاه گوارش ایجاد شوند که نیاز به شناسائی مناسب آنها توسط یک پزشک و در صورت لزوم، درمان آنها داشته باشد. هدف از این نوشته، کمک به شما در تشخیص و تمایز دادن بین علایم جزئی که خودتان می توانید با توصیه دکتر داروساز به راحتی آن را درمان نمایید از آن علایمی است که نیاز به بررسی و آزمایش بیشتری داشته و مجبورید که به پزشک مراجعه نمایید، می باشد.

کلمه «سوء هاضمه» برای افراد مختلف دارای معانی مختلفی می باشد اما اکثراً از ان برای توصیف درد  و ناراحتی در قسمت وسط بالای شکم که بلع و غذا خوردن در ارتباط می باشد استفاده می کنند. سایر علایم شایع سوء هاضمه عبارتند از:

  • ·        درد سینه یا شکم.
  • ·        یک احساس سوزش در سینه (ترش کردن) که اغلب با خوردن یا آشامیدن مایعات در ارتباط است.
  • ·        آروغ زدن یا خارج کردن گاز از دهان.

اگر شما فقط گاهی اوقات به این علایم سوء هاضمه دچار می شوید، می توانید به راحتی با مراجعه به داروخانه و مشورت با دکتر داروساز، از داروهایی که نیازی به نسخه پزشک ندارد استفاده نمایید و مشکل خود را برطرف نمایید. شما همچنین باید قسمتی از این نوشته که در مورد تغییر در نحوه زندگی نوشته شده است را مطالعه نمایید و تغییرات لازم را در زندگی خود ایجاد کنید تا از احتمال وقوع چنین مشکلاتی در آینده کم نمایید. چنین اقدامات ساده ای، تمام آن چیزهایی هستند که در بسیاری از موارد، برای حل مشکل مورد نیاز هستند اما اگر بعد از حدود دو هفته، این اقدامات تأثیری به حال شما نداشتند یا اگر برای اولین باری است که با این مشکلات در زندگی تان روبرو می شوید و سن شما بالای ۴۰ سال می باشد، شما باید حتماً به پزشک مراجعه نمایید. علایم شدید یا طول کشیده، ممکن است به علت مشکل زمنیه ای وخیم و جدی مثل زخم معده یا اثنی عشر ایجاد شده باشند و هرچه زودتر آنها را تشخیص داده و درمان نماییم، بهتر خواهد بود. بسیاری از داروهای پر قدرت و مؤثر فقط با نسخه پزشک داده می شوند که در مورد این داروها در قسمتهای آینده صحبت خواهد شد. در صورتی که به غیر از مشکل سوء هاضمه، شما دچار بی اشتهایی و کاهش وزن هم شده اید و یا اگر شما دچار تهوع هستید (حتی اگر استفراغ هم نمی کنید) بدون معطلی و خود درمانی، باید به پزشک مراجعه نمایید. زیرا ممکن است نیاز به درمان فوری داشته باشید.

نکات اصلی

  • سوء هاضمه بسیار شایع می باشد و اکثر افراد در طی زندگی خود، گاهی اوقات دچار آن می شوند.
  • علایم سوء هاضمه معمولاً جزئی بوده و می توان آنها را به آسانی برطرف نمود.
  • بعضی از علایم سوء هاضمه از اهمیت بیشتری برخوردارند و لازم است که توسط یک پزشک بررسی شوند.
  • این مطالب به شما کمک خواهند کرد که خودتان را درمان نمایید و نیز به شما کمک می کند که تصمیم بگیرید که چه موقعی لازم است به پزشک مراجعه نمایید.

 

هضم طبیعی غذا

بسیاری از افراد از شکل، اندازه، موقعیت و عملکرد معده و سایر اعضاء دستگاه گوارش خود، اطلاعاتی کمی دارند. در این قسمت، با خلاصه ای از فرآیند طبیعی هضم غذا و وظایف قسمتهای مختلف دستگاه گوارش آشنا می شوید.

برای بدست آوردن مواد مغذی از غذاهایی که می خوریم، لازم است که این غذاها در بدن هضم شوند. ابتدا غذا باید به شکل مایع یا نیمه مایع تغییر یابد. سپس ترکیبات پیچیده و مرکبی مثل چربی ها و پروتئین ها باید به واحدهای شیمیایی کوچکتری تجزیه شوند که بتوانند از طریق دیواره روده ها به جریان خون جذب شوند.

فرآیند هضم غذا از دهان شروع می شود. در دهان، قطعات بزرگ غذا توسط دندان ها و زبان به قطعات کوچکتری تبدیل می شوند. غدد بزاقی ترشح بزاق به دهان را انجام می دهند تا بزاق با غذا مخلوط شود. این بزاق باعث می شود که غذا راحت تر جویده شود.

دستگاه گوارش

غذای جویده شده از طریق مری پایین آمده و وارد معده می گردد. این غذا در معده با اسید و آنزیمهای گوارشی که از معده ترشح می گردند ترکیب و مخلوط می شود. آنزیمهای گوارشی دیگری در اثنی عشر به غذا اضافه می شوند و باعث هضم بیشتر آن می گردند.

وظایف معده

معده به شکل یک کیسه عضلاتی می باشد که عریض ترین قسمت دستگاه گوارش را تشکیل می دهد. معده دارای سه وظیفه عمده در فرآیند هضم غذا می باشد.

  • معده بصورت یک محفظه ذخیره غذا عمل می کند بطوریکه ما می توانیم غذایی را که برای نیاز چند ساعت ما کافی می باشد را در عرض چند دقیقه بخوریم.
  • معده نقش مهمی در فرآیند شیمیایی و فیزیکی هضم غذا برعهده دارد. غذا در معده تکه تکه و له می شود. غددی که در پوشش مخاطی معده قرار دارند تولید یک اسید قوی و آنزیمهایی را  می کنند که به تجزیه غذا به مواد شیمیایی ساده تر کمک می نمایند. دیواره معده بطور طبیعی به علت داشتن یک لایه حفاظتی، از تهاجم اسید معده به آن جلوگیری می کند و نمی گذارد که زخم ایجاد شود. مری فاقد این لایه محافظتی می باشد و بنابراین به آسانی براثر اسید معده آسیب می بیند.
  • غذا ممکن است چندین ساعت در معده باقی بماند و در طی این مدت، اسید معده باعث نابودی اکثر باکتری ها و میکروبهای آن می شود.

بزاق حاوی آنزیمی به نام آمیلاز بزاقی است که باعث شروع هضم کربوهیدارتهایی مثل مواد قندی و نشاسته ها می گردد. بزاق کمی حالت اسیدی دارد و در هنگامی که شما غذا نمی خورید، باعث می شود که دهان و دندانهایتان تمیز باقی مانده و از ایجاد جرم دندان نیز جلوگیری می کند. افرادی که دچار بیماریهایی هستند که ترشح بزاق دهانشان کاهش یافته است، گرفتار خشکی دهان، اشکال در قورت دادن و بلع مشکل غذا و افزایش فساد دندان می شوند. به محض اینکه غذا در دهان جویده و نرم شد، زبان آن را به سمت عقب دهان و گلو می برد و از آنجا توسط عضلات مخصوص آن قسمت، به سمت مری فرستاده می شود. غذا از طریق یک دریچه یک طرفه از مری وارد معده می شود. این دریچه را اصلاحاً «اِسفنکتر تحتانی مری» می نامند که از برگشت محتویات معده به مری در حالتی که معده منقبض می شود و یا وقتی که در حالت دراز کشیدن قرار می گیریم، جلوگیری می کند.

درنهایت، غذا پس از مدتی که در معده قرار گرفت و بصورت مایع درآمد به سمت دریچه دیگر معده که به آن اصطلاحاً «دریچه پیلور» گفه می شود، رفته و از طریق آن وارد اثنی عشر می شود. به چند سانتیمتر ابتدای روده کوچک، اثنی عشر یا دوازده گفته می شود. وقتی غذا وارد اثنی عشر می شود، مواد شیمیایی به آن اضافه می گردد تا حالت اسیدی آن را که از اسید معده به دست آورده است را خنثی نماید. همچنین آنزیمهایی که از لوزالمعده ترشح می شوند در قسمت اثنی عشر بر روی غذاها اضافه شده تا به هضم کربوهیدارتها، چربی ها و پروتئین ها کمک نماید. صفرایی که از کبد می آید هم در این قسمت ترشح شده و باعث کمک به هضم چربی ها می شود سپس غذای هضم شده از روده کوچک که طول آن ۶ متر می باشد عبور می کند. روده کوچک دارای طول خیلی بیشتری از روده بزرگ می باشد اما چون قطر آن کوچکتر از روده بزرگ است به همین دلیل به آن روده کوچک یا روده باریک گفته می شود. تجزیه شیمیایی غذاها در روده کوچک تکمیل می گردد و مواد شیمیایی به دست آمده، جذب جریان خون و عروق لنفاوی می شوند.

وظایف اصلی روده بزرگ عبارتند از: بازجذب آبی که برای هضم غذا بکار رفته است و خشک کردن آن، بطوریکه مدفوع فقط دارای آب اندکی بشود.

اشکال درکجا می تواند رخ دهد؟

تقریباً هرکسی گاهی اوقات دچار سوء هاضمه می شود که معمولاً بعد از مدت کوتاهی برطرف می گردد. بعد از خوردن یک غذای سنگین، ممکن است احساس نفخ یا باد کردن شکم داشته باشیم که با آروغ زدن، مقداری از این احساس ناراحتی برطرف می گردد. اکثر آروغهایی که ما می زنیم به علت بلع هوا در حین غذا خوردن ایجاد می شوند اما بعضی از این آروغها براثر واکنشهای شیمیایی که در معده رخ می دهند و یا به علت مصرف نوشابه های گازدار ایجاد می گردند. راه حل این مشکل، کمتر غذا خوردن، آهسته غذا خوردن و استفاده کمتر از نوشابه های گازدار می باشد. شما ممکن است با خوردن بعضی از غذاها مثل پیاز سرخ کرده، احساس ناراحتی در قسمت بالایی شکم نمایید که حدود یک ساعت یا بیشتر این ناراحتی طول می کشد. راه حل این مشکل نیز آسان می باشد و آن راه حل این است که از مصرف اینگونه غذاها که باعث ناراحتی شما می شوند پرهیز نمایید. سوء هاضمه هایی که مدت بیشتری طول می کشند معمولاً با تولید اسید معده ارتباط دارند. اگر دریچه تحتانی مری ضعیف یا خراب شود، مایع اسیدی معده ممکن است به سمت بالا آمده و وارد مری شود و باعث احساس سوزش سر معده (ترش کردن) شود. این مشکل اغلب در شب که شما دراز می کشید باعث ناراحتی شما می شود. این مشکل را اصطلاحاً «ریفلاکس معده به مری» می گویند که بطور مفصل در قسمتهای بعدی، توضیح داده خواهد شد.

اسید معده همچنین ممکن است در صورتی که به پوشش مخاطی خود معه حمله کرده به آن آسیب برساند و ایجاد بیماری زخم معده نماید و مشکلاتی را ایجاد کند که در این مورد نیز بعداً بطور مفصل صحبت خواهیم نمود. اطلاعات پزشکان در مورد زخمهای معده و اثنی عشر در طی چندسال اخیر با کشف عفونت «هِلیکوباکترپیلوری» به میزان زیادی افزایش یافته است.

سومین نوع شایع سوء هاضمه را اصطلاحاً «سوء هاضمه بدون زخم» می نامند که مشکل گیج کننده ای برای بیماران و پزشکان است. تشخیص سوء هاضمه بدون زخم در مواردی داده می شود که علایم طول کشیده سوء هاضمه وجود دارد اما در آزمایش ریفلاکس و زخم معده، چیزی دیده نمی شود و همه چیز طبیعی است. در بعضی از این افراد، درنهایت متوجه می شویم که مشکل در جای دیگری از دستگاه گوارش وجود دارد (مثلاً به علت سنگ کیسه صفرا یا براثر سندروم روده تحریک پذیر). در عده دیگری از بیماران نیز، درد به علت وجود مشکلاتی در دنده های تحتانی و عضلات دیواره شکمی ایجاد می گردد. با این حال، اکثر افراد مبتلا به سوء هاضمه بدون زخم، به نظر می رسد که دارای معده حساسی هستند که در مواقعی که دچار هیجانات احساسی می شوند علایم آنها بروز می کند. در این موارد نیز بعداً بطور مفصل صحبت خواهیم نمود. به ندرت ممکن است سوء هاضمه از علایم اولیه وضعیتهای وخیم تری مثل سرطان معده باشد. سرطان معده نسبت به بیماریهای زخم معده و اثنی عشر و یا ریفلاکس معده به مری، خیلی کمتر اتفاق می افتد.

نکات اصلی

  • در طی هضم طبیعی، غذا به ذرات بسیار کوچکی تجزیه می شود تا بتواند جذب بدن شود.
  • معده برای کمک به هضم غذا، تولید اسید و پپسین می کند.
  • اگر پوشش محافظی معده ضعیف شود یا اگر تولید اسید معده تغییر یابد، یک زخم معده ممکن است ایجاد شود.

 

خود درمانی سوء هاضمه

علایم سوء هاضمه به قدری شایع هستند که ما معمولاً اهمیت چندانی به آنها نمی دهیم و با مصرف داروهای بدون نسخه ای که از داروخانه ها تهیه می کنیم، اقدام به درمان آنها می کنیم. اینگونه داروها انواع مختلفی دارند که می توان آنها را به راحتی تهیه نمود، با این حال باید به خاطر بسپارید که وجود این علایم به این معنی است که به هرحال مشکلی در دستگاه گوارش وجود دارد و اگر شما دچار چیزی بیشتر از علایم خفیف گاه گاهی هستید، لازم است بجای اینکه خودتان با این مشکل برخورد نمایید، درمان آن را به پزشک محول نمایید.

اولین اقدامات درمانی

اگر شما اخیراً یکی، دو بار دچار سوء هاضمه خفیف شده اید، بهتر است سعی نمایید که تغییراتی در زندگی خود بدهید تا نسبت به معده خود، مهربان تر باشید. براثر مصرف داروهایی مثل آسپرین و داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی مثل ایبوپروفن، دیکلوفناک سدیم، پیروکسیکام، ایندومتاسین و مفنامیک اسید، ممکن است سوء هاضمه ایجاد شود و یا اینکه وضعی موجود، بدتر گردد. این نوع داروها را معمولاً افراد  برای تسکین درد و یا در بیماریهای مفاصل مصرف می کنند. این داروها باعث کاهش التهاب می شوند که این کار را با کاهش تولید ماده ای در بدن به نام «پروستاگلاندین ها» (Prostaglandin) انجام می دهند. پروستاگلاندین ها به غیر از اینکه در مفاصل ایجاد التهاب می کنند، دارای یک اثر مفید در معده هستند که باعث محافظت معده در مقابل اسید می شود. بنابراین تعجی ندارد که مصرف داروهایی که باعث کاهش پروستاگلاندین ها می شوند دارای عوارض جانبی مثل سوء هاضمه و ایجاد زخم معده باشد.

شما ممکن است متوجه شده باشید که مصرف استامینوفن بجای آسپرین می تواند از بروز سوء هاضمه جلوگیری نماید، اما هیچگاه بدون مشورت با پزشکتان، مصرف داروهای ضد التهاب مثل ایبوپروفن را قطع ننماید.

تغییراتی در نحوه زندگی

اگر شما گاهی اوقات دچار سوء هاضمه می شوید، می توانید با تغییراتی که در زندگی تان می دهید، مشکل سوء هاضمه خود را برطرف نمایید.

  • اگر سیگاری هستید، دست از این کار بردارید.
  • سعی کنید که وزن خود را کم نمایید و به میزان حرکت و تمرینات ورزشی خود اضافه نمایید. بجای اینکه با اتوبوس و یا ماشین خودتان به این طرف و آن طرف بروید، شما باید با راه رفتن و یا استفاده از دوچرخه این کار انجام دهید.
  • از مشروبات الکلی پرهیز نمایید.
  • از یک رژیم غذایی سالم استفاده کنید. از غذاهای چرب مثل غذاهای سرخ کردنی، پنیر، چیپس و گوشت قرمز کمتر استفاده نمایید و بیشتر از میوه ها، مرغ یا ماهی کباب شده و سیب زمینی آب پز استفاده کنید.
  • مقدار فیبر را در رژیم غذایی تان افزایش دهید. فیبر در میوه ها و سبزیجات و نان سبوس دار به میزان زیادی وجود دارد.
  • از مصرف ادویه های تند، نمک و سرکه خودداری نمایید. بعضی از غذاهای سالادی (مثل پیاز و گوجه فرنگی) اغلب ممکن است باعث بدتر شدن سوزش سر معده شوند.
  • از مصرف کافئین که در قهوه، چای و نوشابه های کولادار وجود دارد کمتر استفاده نمایید.
  • از خوردن مقادیر زیاد غذا، درست قبل از رفتن به بستر خودداری نمایید. قبل از اینکه دراز بکشید، چند ساعت به غذایی که خورده اید فرصت بدهید تا هضم شود.
  • معده ما دوست دارد که نظمی در غذا خوردن وجود داشته باشد و وقتی شما همیشه سه یا چهار وعده غذا در سر ساعات معینی می خورید، بهتر کار خود را انجام می دهد.
  • اضطراب و استرس بر روی کار کردن عضلات معده اثر می گذارند، بنابراین سعی نمایید که در طول روز، بعضی اوقات به خودتان آرامش دهید.

مشورت با دکتر داروساز

ایجاد تغییر در نحوه زندگی، همیشه هم برای خلاص شدن از سوء هاضمه کافی نمی باشد، اما اگر شما دارای علایم نگران کننده ای نیستید، منطقی است که به مدت دو هفته سعی نمایید که خود را درمان نمایید. برای این منظور، می توانید با مشورت با یک دکتر داروساز، از داروهایی که به نسخه پزشک نیازی ندارند استفاده نمایید. دکتر داروساز با اطلاعاتی که دارد می تواند براساس علایم شما، داروهای مناسبی را به شما توصیه نماید.

داروهای بدون نسخه (OTC)

داروهای مختلفی وجود دارند که شما می توانید بدون نسخه پزشک، آنها را از داروخانه ها تهیه نمایید. این داروها را اصطلاحاً داروهای بدون نسخه یا اُ.تی.سی (over-the-Counter) OTC می نامند. این داروها عبارتند از:

داروهای ضد اسید

داروهای ضد اسید یا آنتی اسید، قلیاهای ساده ای هستند که برای مدت کوتاهی باعث می شوند که اسید معده خنثی شود. داروهای ضد اسید شامل هیدورکساید آلومینیوم، آلومینیوم اِم جی، آلومینیوم اِم جی اِس و هیدروکسید منیزیم می باشند. عموماً این داروها دارای آثار مضری نمی باشند، با این حال بعضی از افراد دچار عوارض جانبی این داروها می شوند. داروهای ضداسید حاوی آلومینیوم می توانند باعث ایجاد یبوست شوند و برعکس آن، داروهای ضد اسید حاوی منیزیم می توانند باعث ایجاد اسهال شوند و برعکس آن، داروهای ضد اسید حاوی منیزیم می توانند باعث ایجاد اسهال شوند. اگر شما دچار بیماریهای دیگری به غیر از سوء هاضمه می باشید، باید قبل از مصرف این داروها، با دکتر داروساز یا پزشکتان در مورد آنها مشورت نمایید. این امر به ویژه در مورد افراد دچار بیماریهای قلبی، بیماریهای کلیوی و کسانی که دچار فشار خون بالا هستند از اهمیت خاصی برخوردار است زیرا بسیاری از داروهای ضد اسید، دارای نمک (به شکل بی کربنات سدیم) می باشند که می توانند باعث بدتر شدن این بیماریها شوند. بعضی از داروهای ضد اسید (بخصوص بی کربنات سدیم) تولید گاز می کنند که می تواند باعث آروغ زدن شود.

داروهای ضد اسید چگونه باعث کاهش اسید می شوند؟

داروهای ضد اسید معده، قلیاهای ساده ای هستند که به صورت قرصهای جویدنی و یا شربت ساخته شده اند. این داروها باعث می شوند که اسید معده برای مدت کوتاهی خنثی شود. این داروها دارای عوارض جانبی نسبتاً کمی می باشند، اما در بعضی از بیماریها می توانند باعث بدتر شدن حال بیماران شوند.

نکات اصلی

  • افراد سیگاری نسبت به افراد غیر سیگاری، بیشتر دچار سوء هاضمه می شوند.
  • موارد زیادی از سوء هاضمه به علت مصرف غذاهای نامناسب (مثل غذاهای چرب) ایجاد می شوند.
  • اغلب، تغییر و اصلاح نحوه زندگی شما باعث معالجه کامل سوء هاضمه می شود.
  • تعداد زیادی از داروهایی که برای تسکین سوء هاضمه مصرف می شوند به صورت بدون نسخه فروخته می شوند.
  • یک دکتر داروساز می تواند به شما در مورد داروهای مناسب توصیه هایی بکند.

 

 

ریفلاکس معده به مری

ریفلاکس معده به مری یک اصطلاح پزشکی است که ما معمولاً به آن سوزش سر معده یا ترش کردن می گوییم، گرچه می تواند باعث بروز علایم دیگری به غیر از درد سوزشی در قسمت مرکزی سینه شما هم بشود.

ریفلاکس معده به مری (gastro- oesophageal reflux) شایعترین علت سوء هاضمه بوده و باعث گرفتاری اکثر مردم در دوره ای از زندگی شان می باشد. معمولاً علایم ریفلاکس نسبتاً جزئی بوده اما اغلب مدت زیادی طول می کشد و می توانند شخص را خیلی اذیت کنند. شایعترین علامتی که براثر ریفلاکس ایجاد می شود، یک احساس سوزشی می باشد که در وسط سینه ایجاد شده و می تواند به سمت بالا و گلو نیز انتشار پیدا کند. این احساس سوزش گاهی اوقات ایجاد شده و سپس از بین می رود و می تواند بر اثر خوردن بعضی از غذاها، خم شدن به جلو و دراز کشیدن در بستر در طی شب نیز ایجاد شود. گاهی اوقات ریفلاکس همراه با اشکال در بلع و یا قورت دادن دردناک می باشد.

بعضی مواقع ریفلاکس ممکن است باعث بالا آمدن غذا از معده به دهان شود و احساس تهوع به شخص دست می دهد. معمولاً تغییر در نحوه زندگی، تمام آن چیزی است که برای رفع این مشکل لازم است، اما همچنین می توان از بعضی از داروهای مفید نیز در درمان این بیماری استفاده نمود.

در ابتدا لازم است بدانید که در اکثر موارد، ریفلاکس معده به مری، مشکل وخیم و جدی ای نیست و به این معنی نمی باشد که شما دارای بیماری مهم دیگری مثل سرطان هستید. با این حال اهمیت دارد که بین سوزش معده و علت شایع دیگر درد سینه (یعنی آنژین قلبی) تمایز قایل شویم که این امر به خصوص در مردان و زنان بالای ۵۰ سال، مهم می باشد. درد آنژین قلبی معمولاً در اثر فعالیتهایی مثل تند راه رفتن و بالا رفتن از سربالایی ایجاد می شود و با استراحت هم سریعاً ازبین می رود (برخلاف ریفلاکس) بنابراین تشخیص این دو بیماری از یکدیگر چندان مشکل نمی باشد. اگر شما دردی در سینه دارید که فکر می کنید براثر آنژین قلبی ایجاد شده است، باید هرچه سریعاً با پزشک خود در این مورد مشورت نمائید.

علل ایجاد ریفلاکس

همانگونه که قبلاً گفته شد، غددی که در معده وجود دارند تولید اسید هیدرولیک و پپسین (نوعی آنزیم) می کنند تا به تجزیه و هضم غذاها کمک نمایند. به علاوه، آنها باعث می شوند باکتریهایی که از طریق غذا وارد معده ما می شوند نابود شده و از بین بروند. به علت وجود یک ماده پوششی مخصوص در معده (به نام موکوس)، از آسیبهایی که ممکن است براثر اسید هیدروکلریک و پپسین به معده وارد آید جلوگیری می شود. وقتی که اسید هیدروکلریک و پپسین همراه با غذا، معده را ترک می کنند و وارد روده کوچک می شوند (قسمت اول روده کوچک را اثنی عشر می نامند) بر اثر مایع قلیایی که از لوزالمعده در اثنی عشر ترشح می شود، اسید معده خنثی می گردد و نمی تواند آسیبی به اثنی عشر برساند.

مری نسبتاً به اسید حساس می باشد اما در شرایط طبیعی به علت اینکه محل اتصال بین معده و مری توسط یک دریچه به طور محکمی بسته شده است، محتویات معده و نیز آسیب آن نمی توانند از معده به سمت بالا و مری بروند و به آن آسیبی برسانند. با این حال گاهی اوقات دریچه بین معده و مری به طور کامل بسته نمی شود و اجازه می دهد که اسید و پپسین به سمت مری بروند و باعث مشکلاتی بشوند.

دریچه بین معده و مری دارای دو قسمت می باشد:

۱-    عضله اِسفنکتر تحتانی مری (یک عضله حلقوی که مجرای مری را فشار می دهد)

۲-    شکاف موجود در عضله دیافراگم که مری از داخل آن عبور می کند (که به آن هیاتوس دیافراگم گفته می شود).

هردوی این قسمتها نسبتاً ضعیف هستند اما وقتی با همدیگر عمل می کنند، ایجاد یک اتصال محکم می کنند. عملکرد این اتصال، بسیار پیچیده می باشد و در وضعیت طبیعی توسط رفلکسهای متعددی کنترل می گردد. برای مثال وقتی ما چیزی را قورت می دهیم، محل اتصال مری به معده باید شُل شده و اجازه دهد که غذا از مری وارد معده شود، اما در هنگامی که ما چیزی نمی خوریم، این محل اتصال باید بسته باقی بماند تا نگذارد محتویات معده وارد مری شود و ایجاد ریفلاکس کند.

ریفلاکس معده به مری چگونه ایجاد می شود؟

هنگامی که محتویات اسیدی معده به سمت مری نشت می کند، ریفلاکس رخ می دهد و باعث بروز علایمی می شود که ما به آن سوزش سر معده یا ترش کردن می گوییم. این وضعیت هنگامی رخ می دهد که دریچه بالایی معده نتواند محکم بسته بماند.

مشکلات دریچه بین مری و معده

دو دلیل برای وجود مشکل در دریچه بین مری و معده شما وجود دارد. این دلایل ممکن است به تنهایی یا همراه با یکدیگر ایجاد شوند. عضله اسفنکتر که در قسمت تحتانی مری قرار دارد ممکن است خیلی شُل شوند و یا اینکه در محل عبور مری از دیافراگم، نقصی وجود داشته باشد که به آن اصطلاحاً «فتق هیاتوس» گفته می شود.

مشکلات عضله اسفنکتر

در بعضی از افراد ممکن است هیچگونه دلیل واضحی برای اینکه چرا عضله اسفنکتر آنها به خوبی کار نمی کند پیدا نشود، اما عواملی که می توانند در این مورد نقش داشته باشند عبارتند از: چاق بودن، مصرف زیاد مشروبات الکلی، سیگار کشیدن، خوردن بعضی از انواع غذاها (مثل غذاهای پرچرب، پیاز، غذاهای ادویه دار، شکلات و غذاهای ترش) و مصرف بعضی از داروها. تمام این موارد احتمال زیادی دارد که در هنگام خواب باعث بروز مشکل شوند، بنابراین شما در زمان دراز کشیدن، بیشتر در خطر ریفلاکس قرار دارید.

فتق هیاتوس

هیاتوس (Hiatus) به سوراخی که در دیافراگم وجود دارد و مری از آن عبور می کند گفته می شود. گاهی اوقات این سوراخ (هیاتوس) خیلی بزرگ می شود و اجازه می دهد که قسمت فوقانی معده لغزیده و از طریق این سوراخ به بالای دیافراگم برود. نتیجه این کار باعث می شود که دو قسمت دریچه بین معده و مری دیگر در مقابل هم قرار نگیرند و از قدرت آنها کاسته شود و موجب شود که ریفلاکس، ایجاد شده و اسید معده به سمت مری برود. وجود فقط هیاتوس همیشه به این معنی نیست که مشکلات ریفلاکس هم وجود داشته باشد و در واقع اکثر افرادی که دچار فتق هیاتوس هستند هیچگونه مشکلی ندارند، اما این فتق باعث می گردد که احتمال ایجاد ریفلاکس معده به مری بیشتر شده و در نتیجه احتمال بروز مشکلات آن بیشتر شود. هنوز هیچکس دقیقاً نمی داند که چرا این فتق هیاتوس ایجاد می شود اما مشخص است که این نوع فتق، بسیار شایع می باشد (به خصوص در افراد بالای ۶۵ سال) و اغلب در طول زندگی افراد تشخیص داده نمی شود و هیچگونه اشکالی نیز در اکثر موارد ایجاد نمی کند.

عواقب ریفلاکس

در بیشتر افراد، ریفلاکس (وارد شدن اسید و پپسین از معده به مری) باعث بروز علایمی می گردد اما صدمه واقعی ایجاد نمی کند. با این حال در تعداد کمی از مردم، ریفلاکس موجب آسیبهای به مری می شود و ایجاد التهاب مری که به آن اصطلاحاً اِزوفاژیت (Oesophagitis) می گویند، می کند.

ازوفاژیت (التهاب مری)

گرچه هنوز هیچکس نمی داند که چرا بعضی از افراد دچار ریفلاکس، به ازوفاژیت (التهاب مری) مبتلا می شوند و عده ای دیگر دچار آن نمی شوند، اما تصور می شود که این وضعیت در افراد سیگاری بیشتر اتفاق می افتد. با درمان مناسب می توان ازوفاژیت را معالجه نمود، اما اگر شما به مدت طولانی به اِزوفاژیت (التهاب مری) دچار هستید، دو مشکل جدی دیگر ممکن است برای شما اتفاق بیفتد که این مشکلات عبارتند از: ۱- تنگ شدن مری       ۲- مری بارِت (Barrett).

تنگ شدن مری

التهاب طولانی مری می تواند منجر به تنگ شدن مری شود که این وضعیت باعث اشکال در عمل بلع غذا می شود. در مورد درمان تنگ شدن مری در قسمتهای بعدی بحث خواهد شد. در اینجا فقط لازم است این نکته را تأکید نماییم که هرگونه اشکال در بلع غذا باید توسط یک پزشک به طور کامل بررسی و ارزیابی شود و اغلب این موارد نیاز به درمان در بیمارستان دارند.

مری بارت

بعد از چند سال که مری به طور دایم با اسید معده در تماس باشد، به تدریج تغییراتی در مری ایجاد می شود که دیواره آن را شبیه معده می سازد (با مخاط محافظ آن). این وضعیت را اصطلاحاً «مری بارِت» (Barrett) می نامند زیرا اولین بار، دکتری به نام بارِت آن را کشف نمود. در بسیاری از موارد، این تغییر باعث هیچگونه مشکلی نمی شود اما مشخص شده است که مری بارت می تواند باعث سرطان مری شود به همین دلیل، اگر شما دچار مری بارت شدیدی می باشید، باید هرچند وقت یکبار از نظر بروز سرطان مری تحت معاینه و بررسی قرار بگیرید.

نحوه تشخیص ریفلاکس

پزشک شما قادر است با توجه به علایم و مشکلات شما، بدون اینکه نیازی به انجام آزمایش خاصی باشد، تشخیص ریفلاکس معده به مری را برای شما مطرح سازد (بخصوص اگر چندین سال دچار این علایم باشید). از طرف دیگر، برای اینکه این تشخیص تأیید شود و یا اینکه خیال شما راحت شود که مشکل وخیمی وجود ندارد، پزشک می تواند برای شما آزمایشهایی را درخواست نماید، بخصوص اگر:

  • ·        سن شما از ۴۰ سال بیشتر باشد و علایمتان تغییر کرده باشد.
  • ·        سن شما از ۴۰ سال بیشتر باشد و برای اولین بار دچار این علایم شده باشید.
  • ·        در بلع غذا دچار مشکل باشید.
  • ·        علایم شما با درمان بهبود نیابند.

شایعترین آزمایش و مفیدترین آنها، انجام آندوسکوپی می باشد، رادیوگرافی با استفاده از باریوم (ماده حاجب) گاهی اوقات ممکن است مفید باشد زیرا می تواند اسپاسم عضلات مری را نشان دهد. در موارد نسبتاً نادری که با استفاده از این آزمایشها، نتوان به روشنی وضعیت را تشخیص داد، آزمایش دیگری وجود دارد که می توان از آن استفاده نمود. در این آزمایش با استفاده از لوله ای که از طریق بینی به مری فرستاده می شود، مقدار اسید و فشاری که در مری وجود دارد اندازه گیری می شود.

درمان ریفلاکس

درمان ریفلاکس، همانند درمان سایر بیماریها، ابتدا براساس حذف و از بین بردن علل ایجاد کننده آن اجرا می شود. اهمیت زیادی دارد که نسبت به تغییر و اصلاح کارهایی که در زندگی تان انجام می دهید و باعث بدتر شدن بیماری تان می شود اقدام نمایید:

  • اگر سیگاری هستید، تصمیم بگیرید که دست از این کار بردارید و این تصمیم را اجراء نمایید. سیگار کشیدن احتمال سوزش سر معده را افزایش می دهد و برای سلامت عمومی شما نیز مضر می باشد.
  • در صورت لزوم، اقدام به کاهش وزن نمایید. سعی کنید که تمرینات ورزشی منظمی انجام دهید و نیز در صورت نیاز، اقدام به تغییر و اصلاح رژیم غذایی تان کنید.
  • از مصرف مشروبات الکلی پرهیز نمایید.
  • از مصرف غذاهایی که به نظر خودتان باعث بدتر شدن وضعیتتان می شود خودداری نمایید. هیچگاه معده خود را پر از غذا نکنید. بلکه به دفعات بیشتر اما هر بار مقدار کمی غذا بخورید، همیشه به حالت نشسته غذا بخورید، به طور آهسته غذا بخورید و غذایتان را خوب بجوید.
  • کمربند تَنگ یا لباس زیر تنگ نپوشید.
  • درست قبل از رفتن به بستر، اقدام به خوردن و یا نوشیدن نکنید.
  • سر تخت خود را ۱۵ سانتیمتر بالاتر قرار دهید به طوریکه به حالت شیب دار قرار گرفته و بخوابید. همچنین خوابیدن به سمت چپ ممکن است مفید باشد.
  • هیچگاه بلافاصله بعد از خوردن غذا، از کمر خم نشوید و دولا نگردید.

برای بسیاری از افرادی که دچار ریفلاکس هستند، انجام اقدامات فوق، تمام آن چیزهایی است که برای آنها لازم می باشد، اما ممکن است برای بعضی از افراد، اثری نداشته باشد. اگر علایم شما به حد کافی بهبود یافت و دیگر شما را مانند سابق اذیت نکرد، ممکن است نیاز به درمان دیگر نداشته باشید.

درمان دارویی

بسیاری از داروهایی که نیاز به نسخه پزشک ندارند (مثل داروهای ضد اسید) ممکن است تمام آن چیزی باشند که برای کنترل علایم ریفلاکس شما لازم هستند. با این حال پزشک شما می تواند در صورت لزوم، داروهای قوی تری را برای شما تجویز نماید. این داروهای قوی به دو دسته طبقه بندی می شوند:

۱- داروهای مهار کننده پمپ پروتون         ۲- داروهای پروکینتیک. این داروها فقط با نسخه پزشک به بیماران داده می شوند.

داروهای مهار کننده پمپ پروتون

داروهای مهارکننده پمپ پروتون، گروهی از داروها هستند که از ترشح اسید در معده جلوگیری می کنند و داروهای نسبتاً جدید هستند. داروهای اومپرازول، لانسوپرازول و پانتوپرازول از این گروه از داروها می باشند. این داروها خیلی قوی می باشند و در صورتی که علایم ریفلاکس شما با انجام اقدامات ساده و مصرف سایر داروها برطرف نگردید از این گروه از داروها استفاده می شود. این داروها فقط وقتی که شما آنها را مصرف می کنید باعث توقف ترشح اسید معده می شوند و در صورت قطع مصرف این داروها، علایم ریفلاکس دوباره بر می گردند. این بدان معنی است که شما مجبور هستید آنها را به مدت طولانی مصرف نمایید که در این صورت ممکن است دچار عوارض جانبی آنها شوید.

این حقیقت است که این داروها نسبتاً جدید هستند، نشان می دهد که پزشکان هنوز مشغول جمع آوری اطلاعات بیشتری در مورد آنها می باشند. این داروها ممکن است دارای عوارض جانبی جزئی شبیه عوارضی که در مصرف داروهای آنتاگونیست گیرنده H2 (سایمیتیدین و رانیتیدین) دیده می شود باشند (مثل سردرد، خواب آلودگی، کهیر و احتمالاً گیجی در افراد مسن) با این حال از آنجایی که داروهای مهارکننده پمپ پروتون بسیار قوی می باشند، اسید معده را شدیداً کاهش داده و تقریباً آن را به صفر می رساند که این کار، دو عارضه جانبی مهم دارد. یکی از عملکردهای اسید معده که قبلاً هم توضیح آن را دادیم، آن است که به کشتن باکتریهایی که از طریق غذا خوردن وارد معده می شوند، کمک می نماید. بنابراین در صورت فقدان اسید معده، خطر بروز گاستروآنتریت (التهاب معده و روده) یا مسمومیت غذایی افزایش می یابد.

در افراد سالم و طبیعی، این وضعیت معمولاً مشکلی ایجاد نمی کند اما در اشخاص سالخورده و یا افرادی که دچار بیماریهای دیگری نیز می باشند، ممکن است گاستروآنتریت های شدیدی ایجاد شود و این افراد دچار اسهال و استفراغ شوند. دومین نگرانی ای که مصرف طولانی مدت داروهای مهار کننده پمپ پروتون ایجاد می کنند، آن است که این داروها می توانند باعث نازک شدن جدار پوشاننده معده شوند که به این وضعیت اصطلاحاً «آتروفی» (Atrolhy) معده گفته می شود. در اینکه آیا این آتروفی که با مصرف این داروها پیش می آید می تواند باعث بروز اشکال مهمی شود هنوز مشخص نشده و این مسئله در بین پزشکان باعث بحث های طولانی شده است.

در حال حاضر، اینطور تصور می شود که مصرف طولانی مدت داروهای مهار کننده پمپ پروتون بی خطر می باشد، با اینحال، این تصور ممکن است در آینده تغییر یابد. فقط در صورتی که مصرف این داروها در دارز مدت کاملاً ضروری باشند، باید اقدام به مصرف آنها نمود.

نحوه اثر داروهای مهارکننده پمپ پروتون

این داروها با جلوگیری از سلولهای تولید کننده اسید در مخاط معده در مسیر عملکرد طبیعی شان، باعث کاهش مقدار اسید موجود در معده می شوند.

نحوه اثر داروهای پروکینتیک

این داروها در جلوگیری از تولید اسید در معده اثری ندارند، اما آنها با کمک به عضلات دیواره معده باعث کاهش ریفلاکس شده و درتخلیه مؤثرتر معده به اثنی عشر کمک می نمایند.

داروهای پروکینتیک

کلمه «پروکینتیک» (Perokinetic) در واقعی به معنی «کمک به حرکت» می باشد. این داروها به عضلات دیواره معده کمک می کنند که در پیشگیری از ریفلاکس معده به مری مؤثرتر بوده و باعث می شوند که تخلیه معده به روده بهتر انجام شود. به علاوه، آنها باعث می گردند که دریچه بالایی معده محکم تر شود و به جلوگیری از ریفلاکس کمک نماید.

هردوی این اثرات از طریق عمل داروهای پروکینتیک برروی اعصابی که کنترل عضلات معده را برعهده دارند انجام می شود.

به غیر از نقشی که این داروها در درمان ریفلاکس دارند، از آنها می توان در درمان «معده نگران و مضطرب» و گاهی اوقات در درمان سوء هاضمه بدون زخم نیز به خوبی استفاده نمود.

این داروها را معمولاً به طور مرتب و روزانه باید مصرف نمود. ازانواع داروهای پروکینتیک می توان داروهای متوکلوپرامید و سیزاپراید را نام برد. گاهی اوقات این داروها به خاطر اثرات آنها بر روی روده، می توانند باعث دردهای شکمی و اسهال شوند. داروی متوکلوپرامید را معمولاً برای خانمهای جوان یا بچه ها تجویز نمی کنند زیرا می توانند باعث اسپاسمهای شدید عضلانی در صورت و گردن شود که به این وضعیت اصطلاحاً «واکنش دیستونیک» (Dystonic) گفته می شود. این عارضه جانبی در مردها و در خانمهای مسن تر کمتر دیده می شود.

جراحی

قبل از پیدایش داروهای قوی که باعث توقف ترشح اسید معده می شوند، ریفلاکسهای شدید را گاهی اوقات به وسیله عمل جراحی درمان می کردند.

به طور خلاصه، جراحی ریفلاکس دارای دو قسمت می باشد. اول اینکه، جراح با استفاده از چند بخیه، باعث می شود که سوراخ دیافراگم کوچکتر شده و درنتیجه فتق هیاتوس نیز ترمیم می شود. دوم اینکه جراح با استفاده از پوشاندن قسمتی از معده به دور خود، باعث می شود که اسفنکتر تحتانی مری محکم تر شود.

سابقاً این عمل های جراحی خیلی سخت انجام می شد و بیمار مجبور بود که چندین روز در بیمارستان بستری شود و چندین هفته نیز از رفتن به سرکار منع می شد، اما امروزه این عمل خیلی راحت تر انجام می گردد و بیمار کمتر با مشکل مواجه می شود، زیرا به جای برشهای بزرگ جراحی، اکنون جراحان با استفاده از آندوسکوپهایی که به دوربین های ویدئویی متصل هستند، برشهای خیلی کوچکی در بدن ایجاد می کنند که فقط بتوانند این آندوسکوپها را وارد بیمار نمایند. نتیجه اینکار باعث می شود که بهبودی پس از عمل جراحی، سریعتر انجام شود. با این حال، این عمل جراحی ممکن است از نظر تکنیکی بسیار دشوارتر باشد (بخصوص اگر بیمار چاق باشد).

با پیدایش عمل های جراحی راحت تر و از آنجایی که در مان دارویی ریفلاکس ممکن است نیاز به مدت خیلی طولانی داشته باشد، امروز دوباره جراحی ریفلاکس دارای طرفداران بیشتری شده است. با اینحال، انجام هرگونه عمل جراحی دارای خطراتی می باشد و حدود ۱۵ درصد افرادی که تحت عمل جراحی قرار می گیرند، دچار مشکلاتی بعد از عمل جراحی می شوند (بخصوص در آروغ زدن و استفراغ کردن دچار مشکل می شوند). بنابراین، معمولاً از جراحی فقط در مواقعی استفاده می شود که درمان دارویی نتواند رفع مشکل شود و یا اینکه بیمار نتواند به عللی از این داروها استفاده نماید.

عوارض ریفلاکس

عوارض ریفلاکس معده به مری معمولاً فقط در افرادی دیده می شود که دارای علایم شدیدی هستند و آن را درمان نکرده اند (مخصوصاً در افراد سالخورده). عوارض ریفلاکس را فقط می توان به وسیله آندوسکوپی و یا رادیوگرافی با ماده حاجب (باریوم) تشخیص داد.

درمان عوارض

اِزوفاژیت (التهاب مری) را می توان به همان روشی که ریفلاکس را درمان می کنند، درمان نمود. با این حال، درمان تنگ شدن مری و درمان مری بارِت کمی مشکل تر می باشد.

درمان ازوفاژیت (التهاب مری)

درمان ازوفاژیت خیلی شبیه درمانی است که برای ریفلاکس به کار می رود. گرچه برای هفته اول درمان، بهتر است که از یک داروی مهار کننده پمپ پروتون (مثل اومپرازول) استفاده نمود تا مطمئن شویم که ازوفاژیت التیام یافته است.

وقتی که از ازوفاژیت التیام یافت، به بیماران معمولاً داروهای ساده تر و با قدرت کمتر داده می شود (و درنتیجه کم خطرتر) تا به مدت طولانی بتوانند از آنها استفاده نمایند. به غیر از تغییر و اصلاح در رژیم غذایی و کم کردن وزن اضافه، مصرف داروهای ضد اسید ساده، ممکن است تمام آن چیزی باشند که برای درمان این مشکل لازم می باشند. با این حال، بعضی از بیماران، نیازمند مصرف داروهای پر قدرتی مثل آنتاگونیست های گیرنده H2 (مانند سایمیتیدین و رانیتیدین) و یا حتی داروهای مهار کننده پمپ پروتون (مثل اومپرازول) می باشند.

درمان تنگی های مری

تنگ شدن مری که بر اثر ازوفاژیت (التهاب مری) طولانی مدت ایجاد می شود ممکن است به درمان تنهایی با داروهای مهار کننده پمپ پروتون (مثل اومپرازول) جواب دهند، اما اگر شما دارای هرگونه اشکال در بلع غذا هستید، سایر درمانها ممکن است لازم باشند. اگر مری شما تنگ و باریک شده است، می توان آن را در حین آندوسکوپی، کشش داد و گشاد نمود (گرچه این مشکل ممکن است بعد از مدتی دوباره عود نماید) گشاد کردن مری از طریق آندوسکوپی را هم می توان با عبور دادن یک وسیله که به تدریج قطر آن را بزرگتر می کنیم یا با قرار دادن یک کاتتر حاوی یک بالون (بادکنک) و سپس باد کردن بالون، انجام داد.

اکثر پزشکان توصیه می کنند که افرادی که به علت ریفلاکس دچار تنگی مری شده اند باید به مدت طولانی از داروهای مهار کننده پمپ پروتون (مثل اومپرازول) استفاده نمایند تا از عود مجدد آن جلوگیری شود. حتی با مصرف طولانی مدت این داروها، تنگی مری ممکن است دوباره رخ دهد، اما معمولاً به گشاد کردن دوباره آن از طریق آندوسکوپی پاسخ خوبی می دهد.

مری بارت

در حال حاضر هیچگونه درمان مؤثر و تأیید شده ای برای معالجه مری بارِت (barrett) وجود ندارد، با اینحال در آینده ممکن است لیزر درمانی از طریق یک آندوسکوپ نقش مهمی در درمان این بیماران داشته باشد.

مری بارِت ممکن است بعد از چند سال به سرطان مری تبدیل شود، بنابراین اگر مشکل شما شدید می باشد و شما جوان هستید، باید هرسال یکبار آندوسکوپی انجام دهید تا به محض تغییر یافتن مری بارت به سرطان مری، اقدام به درمان آن نمایید. در صورت مشاهده تغییرات سرطانی، برای جلوگیری از پیشرفت سرطان، باید اقدام به عمل جراحی و برداشتن مری نمود که یک عمل خیلی سنگین می باشد. براساس اینکه چه مقداری از مری باید با عمل جراحی برداشته شود، ممکن است لازم شود که معده به سمت بالا کشیده شود و یا اینکه به جای مری، یک قسمت از روده بزرگ قرار داده شود. خود مری بارِت باعث بروز علایمی نمی شود، اما اگر تشخیص داده شود که شما دچار مری بارِت هستید، درمان طولانی مدت با داروهای مهارکننده پمپ پروتون (مثل اومپرازول) برای علایم شدید ریفلاکس ممکن است لازم باشد.

نکات اصلی

  • سوزش سر معده (ترش کردن) بر اثر وارد شدن اسید معده به انتهای مری ایجاد می شود که به آن اصطلاحاً ریفلاکس معده به مری گفته می شود.
  • اگر با تغییر و اصلاح در نحوه زندگی، هیچگونه بهبودی در علایم ریفلاکس دیده نشد، درمان دارویی با هدف کم کردن اسید معده انجام می شود.
  • در موارد شدید، ریفلاکس می تواند به انتهای تحتانی مری آسیب برساند.

 

هلیکوباکترپیلوری و زخم های معده و اثنی عشر

زخم های معده و اثنی عشر، علت مهم دیگر سوء هاضمه می باشند (گرچه آنها خیلی کمتر از ریفلاکس دیده می شوند). زخمها می توانند در هرجایی از قسمت فوقانی دستگاه گوارش ایجاد شوند اما معمولاً در معده و در چند سانتی متر ابتدای روده کوچک که به آن اثنی عشر یا دوازده گفته می شود بروز می کنند.

در تعریف پزشکی، یک زخم به منطقه کوچکی از بافت گفته می شود که لایه فوقانی آن از بین رفته است به طوری که ایجاد یک شکل دندانه دندانه و یا تغییر یافته نماید. زخمهای معده یا اثنی عشر شبیه زخمهایی هستند که در دهان ایجاد می شوند اما این زخمها عمیق تر بوده و به سرعت نیز بهبود نمی یابند. به زخمهای معده و اثنی عشر اصطلاحاً «پپتیک اولسر» (Peptic Ulcers) گفته می شود. کلمه پپتیک از پپسین مشتق می شود که آنزیمی است که به تجزیه و هضم غذا کمک می نماید.

علایم زخمهای معده و اثنی عشر

برجسته ترین علامتی که در بیماران دچار زخم دیده می شود، درد در قسمت مرکزی بالای شکم می باشد. این درد اغلب به صورت یک درد سوزشی توصیف می شود و در هر زمانی ممکن است رخ دهد، گرچه معمولاً با زمان صرف غذا در ارتباط می باشد. علایم یک زخم در معده و یا در اثنی عشر می توانند شبیه هم باشند، اما اغلب یک زخم اثنی عشر در ساعات اولیه صبح موجب درد می شود که با خوردن یک لیوان شیر تسکین می یابد. زخم های معده بعد از غذا خوردن ممکن است ایجاد درد کنند که همراه با احساس استفراغ هم می باشند. یک ویژگی خاص این درد آن است که شما معمولاً می توانید با انگشت خود، محل دقیق درد را نشان دهید، در حالیکه درد در سایر بیماریها، در یک نقطه نبوده و منتشر می باشد. اگر شما دچار زخم معده یا اثنی عشر هستید، علایم شما احتمالاً گاهی اوقات ایجاد می شوند و گاهی اوقات از بین می روند. شما ممکن است چندین هفته هیچ مشکل نداشته باشید. اما دوباره دچار علایم این زخمها شوید.

علل ایجاد زخم ها

همانگونه که قبلاً هم توضیح داده شد، غدد بسیار کوچکی که در معده وجود دارند تولید ترکیبی از اسید و آنزیمی به نام پپسین می کنند تا به هضم غذاها کمک نمایند. معده و اثنی عشر با ترشح یک لایه محافظتی به نام موکوس، از صدمه دیدن خودشان توسط اسید جلوگیری می کنند. وقتی تعادل بین حمله اسید و دفاع این لایه محافظتی به هم بخورد، زخم ایجاد می گردد. دلایل متعددی وجود دارد که چرا این وضعیت ممکن است رخ بدهد، اما شایعترین علت آن، وجود یک باکتری است که کشف آن باعث شد که نحوه درمان زخمهای معده و اثنی عشر تغییر یابد.

 

سایر علل بروز زخم معده و اثنی عشر

علت مهم دیگر ایجاد زخم معده یا اثنی عشر، مصرف داروهایی ضد التهاب غیر استروئیدی می باشد، گرچه به ندرت ممکن است علل دیگری نیز باعث بروز زخم معده یا اثنی عشر شوند.

داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی

داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی مانند آسپرین، پیروکسیکام، ایندومتاسین، ایبوپروفن، دیکلوفناک، مفنامیک اسید و ناپروکسن، داروهایی هستند که برای درمان آرتریت (التهاب مفاصل) و دردهای عضلانی و نیز سایر دردها مصرف می شوند. این داروها در صورتی که به طور مداوم در طولانی مدت مصرف شوند ممکن است با تداخل در سیستم دفاعی معده و اثنی عشر، ایجاد زخم نمایند. مصرف گاهگاهی این داروها به ندرت باعث چنین مشکلاتی می شود اما اگر شما قبلاً دچار زخم بوده اید ممکن است وضعیت شما را بدتر نمایند.

این داروها اثر ضد التهابی خود در بدن را با کاهش تولید موادی به نام پروستاگلاندین ها ایجاد می کنند. اگر شما دچار صدمه ای شوید و یا اینکه قسمتی از پوستتان دچار بریدگی شوند، این منطقه قرمز، گرم و دردناک می شود. این وضعیت به خاطر پروستاگلاندین ها ایجاد می شود که از سلولهای آسیب دیده در منطقه اطراف بریدگی ترشح می گردد. در اکثر قسمت های بدن که پروستاگلاندین ها التهاب را بدتر می کنند (مانند داخل مفاصل افراد دچار آرتریت) استفاده از داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی، بسیار مؤثر می باشد. با این حال در معده، پروستاگلاندین ها دارای یک نقش خیلی مهم حفاظتی در لایه مخاطی هستند و مصرف داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی که باعث کاهش پروستاگلاندین ها در این منطقه می شود باعث ضعف این سیستم دفاعی شده و باعث می گردد که در بعضی از افراد، زخم معده یا اثنی عشر ایجاد شود.

داروهای جدیدتر ضد التهاب غیر استروئیدی که اصطلاحاً به آنها مهار کنندگان سیکلواکسیژناز ۲ گفته می شود اخیراً ساخته شده اند (مثل داروی مِلوکسیکام Meloxicam). این داروهای تولید پروستاگلاندین ها را در تمام قسمت های بدن به غیر از معده کاهش می دهد و درنتیجه مشکلی در معده یا اثنی عشر ایجاد نمی کنند. در آینده، این داروها ممکن است به کاهش تعداد افراد مبتلا به زخم کمک نماید. در اینجا لازم است گفته شود که گرچه داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی در اکثر افراد باعث بروز زخم نمی شوند، اما اگر شما در هنگام مصرف این داروها دچار سوء هاضمه می شوید، حتماً باید با پزشک خود در این مورد مشورت نمایید.

علل کمتر شایع بروز زخم

زخم های معده و اثنی عشر گاهی اوقات در افرادی که نه آلوده به عفونت هلیکوباکترپیلوری هستند و نه از داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی استفاده می کنند دیده می شود. این زخمها، گرچه معمولاً به درمان دارویی به خوبی پاسخ می گویند، اما اغلب علت ایجاد آنها مشخص نمی گردد. خیلی به ندرت زخمهای معده یا اثنی عشر ممکن است براثر وجود سایر بیماری ها ایجاد شود. مثلاً در بیماری کرون (یک نوع بیماری که ممکن است هر قسمتی از روده را گرفتار نماید). سندرم زولینجر الیسون (نوعی بیماری که به علت اختلال هورمونی، معده مقدار زیادی اسید ترشح می کند) و لنفوم (سرطان سلولهای خون در دیواره معده) ممکن است زخم ایجاد شود.

گرچه امروزه مشخص شده است که استعمال سیگار به تنهایی نمی تواند باعث بروز زخم شود. اما معلوم شده که سیگار کشیدن می تواند باعث اختلال در التیام زخمها شود. بنابراین به افرادی که دچار زخم هستند و سیگاری می باشند، توصیه می گردد که دست از سیگار کشیدن بردارند.

عوارض زخمهای معده و اثنی عشر

در اکثر موارد، زخمهای معده و اثنی عشر باعث بروز علایم ناخوشایند و ناراحت کننده ای می شوند اما اشکال چندان مهم و جدی ایجاد نمی کنند. با این حال سه عارضه خطرناک می تواند گاهی اوقات ایجاد شود که عبارتند از:

۱- خونریزی             ۲- سوراخ شدن         ۳- تنگی پیلور

خونریزی

گاهی اوقات یک زخم معده یا اثنی عشر می تواند به سمت یک شریان دیواره معده یا اثنی عشر پیش برود و ایجاد خونریزی نماید. این وضعیت می تواند خیلی شدید باشد و خون ممکن است از طریق استفراغ و یا همراه با مدفوع از بدن خارج شود. استفراغی که حاوی خون کهنه باشد به رنگ قهوه ای می باشد زیرا بعد از گذشت چند ساعت، خون در معده بر اثر تماس با اسید معده تغییر رنگ می دهد و به رنگ قهوه ای در می آید. به همین صورت، خونی که همراه مدفوع خارج می گردد، از آنجایی که این خون از روده ها عبور می کند دچار تغییر شده و مدفوع را به رنگ سیاه قیری در می آورد. بنابراین اهمیت زیادی دارد که شما وقتی دچار استفراغ خونی می شوید و یا اینکه مدفوعتان مثل قیر سیاه می شود، سریعاً با پزشک خود تماس بگیرید.

سوراخ شدن

گاهی اوقات یک زخم می تواند دیواره معده یا اثنی عشر را به طور کامل سوراخ نماید و باعث شود که اسید معده وارد حفره شکمی شود. در صورتی که هرگونه محتویات معده به حفره شکمی نشت کند، شخص دچار درد شدیدی شده و عفونت در شکم او ایجاد می گردد.

در چنین مواقعی باید اقدام به عمل جراحی فوری نمود چون این وضعیت می تواند بسیار خطرناک و مرگبار باشد.

تنگی پیلور

به دریچه پایین معده یعنی جایی که معده به اثنی عشر متصل می شود «پیلور» (Pylours) یا «باب المعده» گفته می شود. وقتی که تنگی پیلور ایجاد می گردد، این قسمت باریک شده و به خوبی عمل خود را انجام نمی دهد. بروز زخمهای مکرر در طی چندین ماه یا چندین سال در محل اتصال معده به اثنی عشر باعث می گردد که جای این زخمها سفت شده و دریچه را تنگ نمایند به طوری که اجازه ندهد که غذا یا مایعات معده را ترک کنند. برخلاف بافتهای سالم و طبیعی، بافتی که دارای جای زخم می باشد، حالت ارتجاعی خود را از دست داده و در طی زمان، چروکیده و جمع می شود.

گاهی اوقات تنگی پیلور ممکن است بر اثر تورم اطراف یک زخم ایجاد شود، اما این تورم با مصرف داروهای متوقف کننده اسید معده، بهبود خواهد یافت. تنگی پیلور ممکن است در افرادی که در طی چندین سالف گاه گاهی دچار سوء هاضمه شده اند هم ایجاد شود که علایم مهم آن عبارتند از: استفراغهای مکرر و احساس پر بودن معده.

این وضعیت را می توان به طور موفقیت آمیز با مصرف داروها درمان نمود، اما گاهی اوقات در صورتی که تنگی پیلور خیلی شدید باشد، ممکن است نیاز به عمل جراحی و گشاد کردن آن باشد.

سرطان معده

گاهی اوقات شخصی که دچار زخم معده است ممکن است به سرطان معده نیز دچار گردد. به همین خاطر وقتی که با آندوسکوپ مشخص شد که شخص دچار زخم معده است، یک نمونه از آن برداشته می شود و به آزمایشگاه پاتولوژی فرستاده می شود تا مشخص گردد که آیا این زخم دارای سلولهای سرطانی هم می باشد یا خیر.

نکات اصلی

  • اگر پزشک شما مشکوک به وجود زخم معه یا اثنی عشر در شما می باشد ممکن است برای شما آزمایشهایی را درخواست نماید.
  • هنگامی که پوشش مخاطی معده بر اثر اسید معده آسیب می بیند، زخم ایجاد می گردد.
  • شایعترین علت ایجاد زخم، آلودگی معده با باکتری به نام هلیکوباکترپیلوری می باشد.
  • عفونت هلیکوباکترپیلوری شایع می باشد و حدود ۴۰ درصد افراد جامعه به آن آلوده هستند اما فقط ده درصد آنها دچار زخم می گردند.
  • زخم معده یا اثنی عشری که بر اثر هلیکوباکترپیلوری ایجاد شده باشد معمولاً بعد از یک دوره درمان آنتی بیوتیکی بهبود می یابد.
  • امروزه از جراحی فقط در درمان زخم هایی که دچار عارضه شه اند استفاده می گردد.
  • درمان عفونت هلیکوباکترپیلوری در صورتی که هیچگونه زخم معده یا اثنی عشر وجود نداشته باشد فقط در بعضی موارد خاص انجام می شود.
  • داروهای ضد التهاب غیر استروئید مثل آسپرین، دیکلوفناک، ایبوپروفن و پیروکسیکام می توانند با صدمه رساندن به مخاط معه، باعث بروز زخم شوند.

 

درمان زخم معده و اثنی عشر

حتی اگر پزشک شما باتوجه به علایمی که دارید خیلی مطمئن باشد که شما دچار زخم معده یا اثنی عشر هستید، با این حال برای اینکه تشخیص او قطعی گردد، معمولاً برای شما آزمایشاتی را درخواست خواهد نمود.

مهمترین و قابل اطمینان ترین آزمایشی که در حال حاضر در دسترس می باشد، آندوسکوپی می باشد. آندوسکوپی امروزه به میزان زیادی جای عکسبرداری با ماده حاجب (باریوم) را گرفته است. در هنگام انجام آندوسکوپی، می توان با انجام یک آزمایش، آلودگی به عفونت هلیکوباکترپیلوری را هم تشخیص داد که قبلاً در مورد آن صحبت کردیم.

انواع درمان ها

در طی ده سال اخیر، درمان زخمهای معده و اثنی عشر بسیار متحول شده است که این امر به خاطر پیدایش داروهای جدید در التیام زخم و نیز کشف ارتباط بین آلودگی با عفونت هلیکوباکترپیلوری و بروز این زخم ها می باشد. گرچه تغییر و اصلاح در نحوه زندگی مثل ترک استعمال دخانیات در درمان اینگونه زخمها از اهمیت بسیاری برخوردار است، اما این اقدامات به تنهایی نمی توانند باعث بهبود زخمها شوند. درمان زخمهای معده و اثنی عشر در صورتی که شما در هنگام تشخیص زخمتان از داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی مثل آسپرین، دیکلوفناک، ایبوپروفن و پیروکسیکام استفاده کرده باشید، اندکی تفاوت خواهد کرد.

درمان عفونت هیلکوپاکترپیلوری به تنهایی

قبل از کشف هلیکوپاکترپیلوری، بیماران دچار زخم معده یا اثنی عشر با داروهای متوقف کننده اسید معده مثل آنتاگونیست های گیرنده H2 (مانند سایمیتیدین و رانیتیدین) یا مهارکنندگان پمپ پروتون (مانند اومپرازول) درمان می شدند. این داروها مشابه همان داروهایی هستند که در درمان ریفلاکس معده به مری از آنها استفاده می شد. وقتی این داروها به مدت هشت هفته استفاده شوند، در التیام و بهبود زخم بسیار مؤثر هستند اما برروی علت زمینه ای ایجاد کننده این زخمها که عفونت هلیکوپاکترپیلوری می باشد هیچ اثری ندارند. این بدان معنی است که این زخمها ممکن است بعد از مدتی دوباره عود نمایند و این بیماران مجبورند که بطور متناوب و برای چندین سال از این داروها استفاده کنند. امروزه مشخص شده است که اگر شما دارای زخمی هستید که به علت هلیکوپاکترپیلوری ایجاد شده است، از بین بردن و نابود کردن این باکتری، تمام آن چیزی است که شما لازم دارید. این کار نه تنها باعث التیام و بهبودی زخم می گردد بلکه از عود این زخمها نیز جلوگیری می نماید.

به داروهای متوقف کننده اسید معده، معمولاً بعد از یک دوره درمان آنتی بیوتیکی از بین بردن عفونت، نیازی پیدا نمی شود، مگر اینکه زخم باعث یک خونریزی داخلی شده باشد که در چنین مواردی پزشکان از این داروها به مدت ۸ هفته تجویز می نمایند.

امروزه در بریتانیا درمانهای جدیدی که برای از بین بردن عفونت هلیکوپاکترپیلوری استفاه می شوند شامل استفاده همزمان از سه داروی مختلف در عرض یک هفته می باشد. دو تا از این داروها، آنتی بیوتیک می باشد و داروی سومی، یک مهار کننده پمپ پروتون (مثل داروی اومپرازول) است. در مورد درمان عفونت هلیکوپاکترپیلوری قبلاً توضیح داده شده است.

درمان زخمهایی که براثر مصرف داروهای ضد التهابی ایجاد شده اند

همانگونه که قبلاً هم گفته شد، افرادی که از داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی مثل آسپرین یا ایبوپروفن استفاده می کنند ممکن است دچار زخمهای معده یا اثنی عشر شوند. این بیماران ممکن است به عفونت هلیکوپاکترپیلوری نیز آلوده باشند، اما مصرف این داروها، معمولاً مهمترین عامل در آنها می باشد. در صورت امکان، باید مصرف اینگونه داروها در این افراد متوقف شود و یا اینکه بجای آنها داروهای با خطر کمتری مثل استامینوفن و یا داروهای جدیدتر و بی خطرتر ضد التهابی مصرف گردد. زخم معده یا اثنی عشر معمولاً با مصرف داروهای متوقف کننده اسید مثل داروهای آنتاگونیست گیرنده H2 (مانند سایمیتیدین و رانیتیدین) یا مهار کننده پمپ پروتون (مانند اومپرازول) به مدت هشت هفته، درمان می گردد. اگر برای شما امکان دارد که مصرف داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی را متوقف کنید، نیازی به درمان دیگری ندارید. اما اگر نمی توانید مصرف اینگونه داروها را (مثل آسپرین و ایبوپروفن) را قطع نمایید، پزشک ممکن است برای شما داروهای متوقف کننده اسید معده تجویز نماید تا همراه این داروهای ضد التهابی مصرف نمایید تا زخم معده یا اثنی عشر شما دوباره عود ننماید. از داروی «میزوپروستول» (Misoprostol) گاهی اوقات بجای داروهای متوقف کننده اسید معده استفاده می شود تا از بروز زخم ها در افرادی که از داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی استفاده می کنند پیشگیری شود. داروی میزوپروستول به تقویت دفاع معده و اثنی عشر در مقابل اثرات صدمه زننده داروهای ضد التهاب کمک می نماید. این دارو از نظر شیمیایی شبیه پروستاگلاندین طبیعی بدن می باشد که در مخاط معده اثر حفاظتی دارد و با مصرف داروهای ضد التهابی، این اثر مهار می گردد. گرچه داروی میزوپروستول داروی بی خطری می باشد، اما در بعضی از افراد باعث اسهال می شود که درنتیجه اثر مفید دارو را محدود می سازد. داروی میزوپروستول به خانمها در سنین قبل از یائسگی داده نمی شود چون این دارو می تواند باعث سقط جنین آنها شود.

درحال حاضر پزشکان در درمان عفونت هلیکوپاکترپیلوری در بیمارانی که در زخم آنها بعلت مصرف داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی ایجاد شده است، توافق ندارند. بعضی از پزشکان عقیده دارند که عفونت هلیکوپاکترپیلوری باید در تمام بیمارانی که دچار زخم معده یا اثنی عشر هستند درمان شود، خواه این زخم به علت مصرف داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی ایجاد شده باشد و خواه اینکه به این طریق ایجاد نشده باشد. با این حال، از شواهدی که اخیراً بدست آمده، دیده شده است که از بین بردن عفونت هلیکوپاکترپیلوری در بیمارانی که زخمشان براثر مصرف داروهای ضد التهاب ایجاد شده، باعث هیچ تغییری در وضعیت بیمار نمی شود و حتی ممکن است وضعیت او را بدتر نماید و بهبود زخم را مشکل سازد. توصیه ای که در حال حاضر می شود این است که در این موارد، عفونت را نباید از بین برد، با اینحال ممکن است این توصیه در آینده دچار تغییر و تحول شود.

زخم های معده و اثنی عشر

اگر شما دچار یک زخم اثنی عشر هستید، هیچ درمان دیگری نیاز ندارید. با این حال اگر شما دچار زخم معده هستید، پزشک ممکن است آزمایشات دیگری را برای شما درخواست نماید (معمولاً یک آندوسکوپی دیگر) تا مطمئن شود که بعد از درمان، زخم شما بهبود یافته است. این امر بدین خاطر انجام می شود که گاهی اوقات سلولهای سرطانی ممکن است در زخم معده وجود داشته باشند که سبب شود زخم بهبود نیابد.

جراحی

قبل از پیدایش درمانهای جدید، انجام عمل های جراحی بطور شایعی در افراد دچار زخم معده یا اثنی عشر توصیه می شد. امروزه از جراحی فقط در درمان عوارض ایجاد شده بر اثر زخمها و نیز به ندرت در مواقعی که زخمها به درمان دارویی جواب نمی دهند استفاده می گردد. انواع مختلفی از عملهای جراحی وجود دارد، اما هدف کلی از درمان جراحی، کاهش ترشح اسید از غدد معده می باشد که این کار بوسیله قطع کردن اعصاب معده انجام می شود (به این روش جراحی اصطلاحاً «واگوتومی» Vagotomy گفته می شود.)

نتیجه گیری

زخم های معده و اثنی عشر نسبتاً شایع می باشند و در صورتیکه با مشاهده علایم شما، پزشک تشخیص این زخمها را برای شما مطرح سازد، بهترین راه برای اینکه این تشخیص تأیید شود، انجام آندوسکوپی می باشد. شایعترین علت ایجاد زخم های معده و اثنی عشر، آلودگی به عفونت هلیکوپاکترپیلوری می باشد، و از بین بردن این عفونت با استفاده از آنتی بیوتیکها، اغلب تمام آن چیزی است که برای بهبود این زخمها لازم می باشد.

علت مهم دیگر بروز این زخمها، مصرف داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی می باشد. داروهای جدیدتر ضد التهاب غیر استروئیدی دارای این عوارض جانبی نمی باشند. زخمهای معده و اثنی عشر را تقریباً همیشه می توان بطور موفقیت آمیز با استفاده از داروها درمان نمود و خیلی به ندرت ممکن است احتیاج به عمل جراحی پیش بیاید. یک عارضه مهم زخمهای معده با اثنی عشر، خونریزی می باشد، بنابراین در صورتی که دچار استفراغ خونی و یا مدفوع به رنگ سیاه قیری شدید، سریعاً به پزشک مراجعه نمایید.

نکات اصلی

  • زخم های معده و اثنی عشر را می توان با یک دوره مصرف داروهای متوقف کننده اسید، التیام بخشید.
  • وقتی که یک زخم معده یا اثنی عشر تشخیص داده شد، اهمیت زیادی دارد که علت زمینه ای ایجاد این زخم، درمان گردد.
  • از مصرف داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی باید تا هنگام بهبود زخم خودداری شود.
  • در صورت وجود عفونت هلیکوپاکترپیلوری، باید با استفاده از آنتی بیوتیکها این عفونت را درمان نمود تا از عود زخم ها جلوگیری شود.
  • از جراحی فقط در مواردی استفاده می شود که با استفاده از درمان دارویی، زخم بهبود نیابد و یا اینکه عوارض زخم ایجاد شده باشد.
نمایش ۱۰ دیدگاه
نوشته‌ی شما
  1. زینت گفت:

    متشکرم خیلی معده ام اذیتم میکرد.سعی میکنم به توصیه هاعمل کنم.شاید فرجی شد.

  2. barbour jacket گفت:

    pretty good duty day to unniversey mey thank

  3. good post to help someone looking for assitance.

  4. good post,thanks’s for your help me find the answer

  5. سهراب گفت:

    سلام و با عرض خسته نباشید

    من زخم معده عثنی و عشر دارم و پی دو دوره درمان هنوز سوزش زیادی دارم
    مخصوصا شب ها و روزها
    چه توصیه ای دارین؟؟
    قرص خاصی یا دارویی؟؟
    ممنون میشم جواب بدین

    • admin گفت:

      با سلام؛باید به پزشک فوق متخصص گوارش مراجعه نمایید.
      از مصرف نوشابه،قهوه،چای،ترشی و غذاهای محرک(فست فودها و شامل ادویه زیاد) و نفخ دار خودداری کنید.
      کباب برگ به همراه ماست تازه توصیه می گردد.

  6. احمد گفت:

    ممنون توصیه های جالبی بود من هم زخم اثنی عشر دارم از توصیه ها تون استفاده خواهم کرد

  7. مریم گفت:

    باسلام من دچار التهاب معده وزخم اسنی عشر هستم میخواستم بدونم میتونم از ماست استفاده کنم.انجیر وهلو چطور

    • مدیر سامانه گفت:

      با سلام و آرزوی سلامتی شما.ماستی که ترش نباشد اشکالی ندارد.
      مواد غذایی غیرمجاز در زخم معده شامل:
      شیر، خامه، شیر کاکائو، قهوه، چایی، انواع نوشابه‌ها، الکل، غذاهای ادویه‌دار خصوصا فلفل، غذاهای پرچرب مثل آبگوشت، سبزیجات نفاخ مانند کلم، ترب، تربچه، خیار، شلغم، پیاز و پیازچه، میوه‌های نفاخ مانند هندوانه، گیلاس، گوجه سبز، هلو، چغاله بادام و زیتون میوه‌های ترش مانند پرتقال و نارنگی.

فرستادن یک دیدگاه

XHTML: شما می‌توانید از این برچسب‌ها استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>